Badacze z Cornell University (USA) przez ponad dekadę śledzili różne populacje kroplika (Mimulus cardinalis) w Oregonie i Kalifornii. Jak zaznaczają, roślina ta - uprawiana w doniczce - pozbawiona wody, obumarłaby w ciągu kilku dni. Jednak wiele naturalnych populacji tego gatunku przetrwało w Kalifornii ekstremalną, czteroletnią suszę.

Badacze zauważyli, rośliny uratowała ich własna szybka ewolucja.

- W istocie odkryliśmy, że populacje, które się odrodziły, to zarazem te, które ewoluowały najszybciej - informuje Daniel Anstett, pierwszy autor pracy opublikowanej w piśmie „Science”.

Wcześniejsze badania pokazywały, że taki proces (określony jako ratunek ewolucyjny) jest możliwy w modelach teoretycznych oraz warunkach laboratoryjnych.

To jednak pierwsze badanie naturalnych populacji, które wykazało spadek liczebności, spowodowany zmianą klimatu, ewolucję przystosowań klimatycznych w obrębie całych genomów oraz późniejsze odbudowanie populacji.

- Zmienność genetyczna, którą obserwowaliśmy jeszcze przed suszą, pozwalała przewidzieć odbudowę populacji pięć, sześć, a nawet siedem lat później. To zdumiewające - to jak kryształowa kula, dzięki której możemy przewidywać przyszłość - mówi prof. Anstett.

Według naukowców podejście to może pomóc w zrozumieniu i przewidywaniu przetrwania gatunków zagrożonych zmianą klimatu, która będzie skutkować ekstremalnymi zjawiskami, takimi jak susze.

- To tylko jeden gatunek, ale jest bardzo dobrym wskaźnikiem przystosowania do suszy. Ochrona przyrody to skomplikowana kalkulacja, a nasze wyniki dostarczają decydentom dodatkowych informacji, które można łączyć z innymi rodzajami wiedzy – to kolejna strzała w naszym kołczanie w staraniach o ochronę gatunków - mówi prof. Anstett.

Badacze dodają, że przystosowania genetyczne wydają się być powiązane z różnicami w aparatach szparkowych na liściach roślin - z tym, jak bardzo się otwierają lub zamykają - oraz ze sposobem przyswajania węgla w procesie fotosyntezy. Poszczególne geny kontrolujące te cechy pozostają jeszcze nieznane. Nie wiadomo też, na ile zaobserwowane adaptacje przynoszą długofalowe korzyści. To cele dalszych badań.

Obecnie zaś naukowcy sprawdzają, co stało się z populacjami po ich odbudowie, oraz w jaki sposób ich niedawna ewolucja wpływa na ich podatność na przyszłe zjawiska klimatyczne.

Marek Matacz

mat/ zan/