Śląskie/ W sobotę w Katowicach wernisaż wystawy pt. „Kopalnia Wujek. Powroty”

Wernisaż wystawy odbędzie się w najbliższą sobotę w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z „Wujka” (ŚCWiS).

Marek Janicki, który sfotografował dramatyczne sceny pacyfikacji z 16 grudnia 1981 r., miał wówczas 19 lat. Jak opowiadał po latach, przypadkowo akurat w tym dniu odbierał aparat fotograficzny z naprawy i wracał do domu autobusem, który został zatrzymany przez zomowców. Przełamał strach i sfotografował milicjantów i wojskowych pacyfikujących zakład, rannych górników i czołgi przy kopalni.

Jego zdjęcia krążyły później w drugim obiegu jako dowód zbrodni komunistycznych władz, dopiero po latach mógł przyznać się do ich autorstwa. Dziś są jednymi z najważniejszych świadectw stanu wojennego w Polsce. Podczas pacyfikacji Wujka od kul zomowców zginęło dziewięciu górników.

Z aparatem fotograficznym Janicki, który obecnie mieszka na Dolnym Śląsku, wrócił do kopalni Wujek po ponad czterdziestu latach, by utrwalić miejsca, które na zawsze zapisały się w historii Katowic i Polski. 

Kurator wystawy Arkadiusz Gola przypomniał, że pacyfikacja kopalni i śmierć strajkujących górników stały się symbolem walki o wolność i niepodległość. „Opowiedziano te wydarzenia wielokrotnie, jednak moim zdaniem to Marek Janicki zobrazował je na swoich fotografiach w sposób wyjątkowo dojmujący. Kiedy zomowcy atakowali tłum przed kopalnią i strzelali do górników, Janicki był w samym środku tej sytuacji” – przypomniał Gola.

„W 2024 r., kiedy dowiedział się o wygaszaniu kopalni Wujek, postanowił jeszcze raz sfotografować to miejsce. Na pozór może się wydawać, że już w zupełnie innym kontekście, ale przejmujący smutek likwidacji zakładu wyziera z każdej strony. Ta powolna śmierć kopalni jest czymś, co na fotografii Janickiego dopełnia historię nie tylko ludzi, ale i miejsca. Autor po czterdziestu trzech latach spina klamrą wydarzenie i miejsce” – dodał kurator.

Strajk w kopalni Wujek wybuchł 14 grudnia 1981 r. Protestujący domagali się m.in. uwolnienia zatrzymanego przewodniczącego zakładowej komisji NSZZ „Solidarność” Jana Ludwiczaka oraz innych internowanych, odwołania stanu wojennego i przestrzegania porozumień zawartych przez stronę rządową w sierpniu i wrześniu 1980 r.

16 grudnia władza postanowiła siłowo zdławić bunt. Po rozpędzeniu zgromadzonego przy kopani tłumu milicja i ZOMO przystąpiły do pacyfikacji kopalni. W kierunku zakładu wystrzeliwano gazy łzawiące i świece dymne, a strajkujących polewano wodą z armatek. W końcu na teren kopalni wjechał czołg, robiąc wyłom w murze, przez który do zakładu weszli funkcjonariusze, m.in. pluton specjalny ZOMO, uzbrojony w pistolety maszynowe. W stronę strajkujących górników padły strzały. Na miejscu zginęło pięciu górników, czterej inni zmarli później w szpitalach. Ran postrzałowych doznało także 23 innych protestujących. (PAP)

kon/ dki/