16 listopada
------------
1414 – W Konstancji zebrał się Sobór, który zakończył schizmę (podział) Kościoła na Zachodzie. Jego skutkiem było też skazanie i spalenie na stosie Jana Husa, a jednym z poruszonych tematów był spór polsko-krzyżacki, w którym polskie racje przedstawili Mikołaj Trąba i Paweł Włodkowic.
1603 – Urodził się Augustyn Kordecki, przeor klasztoru paulinów na Jasnej Górze, organizator obrony sanktuarium częstochowskiego przed wojskami szwedzkimi w 1655 r.
1611 – Na rynku w Warszawie został stracony Jan Tyszkiewicz, mieszczanin oskarżony o bluźnierstwo, bo odmówił złożenia przysięgi na Trójcę Świętą. Był członkiem wspólnoty arian (braci polskich), którzy nie uznawali katolickiego dogmatu w tej sprawie.
1794 – Koniec Insurekcji Kościuszkowskiej; pod Radoszycami nastąpiło rozwiązanie oddziałów powstańczych i kapitulacja przed wojskiem rosyjskim; po upadku powstania Rosja, Niemcy i Austria dokonały trzeciego rozbioru Polski.
1800 – Zainaugurowało działalność Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk.
1831 – Zmarł Carl von Clausewitz, pruski generał i teoretyk wojskowości, autor traktatu „O wojnie”.
1846 – Wolne Miasto Kraków zostało zaanektowane przez Austrię.
1848 – W Londynie w Guildhall odbył się ostatni publiczny koncert Fryderyka Chopina, który zagrał na rzecz polskich emigrantów.
1868 – Zmarł Samuel Orgelbrand, jeden z najbardziej znanych księgarzy i wydawców, właściciel drukarni.
1876 – Urodził się Konstanty Janicki, zoolog, twórca warszawskiej szkoły parazytologii.
1897 – Urodził się Mieczysław Lepecki, żołnierz Legionów Polskich, w latach 1930-1935 adiutant marszałka Józefa Piłsudskiego; pisarz, podróżnik, autor wspomnień.
1901 – W Warszawie otwarto hotel Bristol.
1918 – Nadano telegram Józefa Piłsudskiego do przywódców państw, notyfikujący powstanie niepodległego państwa polskiego.
1918 – Urodził się Antoni Kępiński, psychiatra, profesor Akademii Medycznej w Krakowie, twórca teorii metabolizmu informacyjnego.
1922 – Urodził się Janusz Morgenstern, reżyser, scenarzysta, twórca seriali „Stawka większa niż życie”, „Kolumbowie” i „Polskie drogi”.
1926 – We Lwowie urodził się Roman Zimand, historyk literatury, eseista.
1930 – Tzw. wybory brzeskie – zorganizowane po uwięzieniu w twierdzy brzeskiej przywódców antysanacyjnej opozycji. Ponad połowę miejsc w Sejmie zdobył piłsudczykowski Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem.
1934 – Aktorka Nina Andrycz zadebiutowała w wileńskim Teatrze na Pohulance.
1940 – Niemcy zamknęli getto w Warszawie; na 307 ha znalazło się około 400 tys. Żydów.
1942 – Oddziały Kedywu KG AK z Warszawy przeprowadziły akcję równoczesnego wykolejenia pięciu niemieckich pociągów na liniach z Warszawy do Radomia, Dęblina, Łukowa i Terespola.
1945 – W Londynie podpisano konwencję o utworzeniu UNESCO (Organizacji Narodów Zjednoczonych dla Wychowania, Nauki i Kultury).
1950 – W Warszawie rozpoczął obrady II Światowy Kongres Pokoju, podczas którego wybrano Światową Radę Pokoju.
1956 – Zmarł Józef Poznański, komandor, specjalista z zakresu prawa morskiego, logistyk, współtwórca polskiej gospodarki morskiej.
1972 – W Paryżu Konferencja Generalna UNESCO przyjęła konwencję o ochronie światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego.
1989 – W Warszawie rozpoczęło się demontowanie zaprojektowanego przez Zbigniewa Dunajewskiego w 1951 r. pomnika Feliksa Dzierżyńskiego; prace trwały do 17 listopada.
2007 – Prezydent Lech Kaczyński powołał rząd Donalda Tuska.
2014 – W Warszawie zmarła Jadwiga Piłsudska-Jaraczewska, córka marszałka Józefa Piłsudskiego; była m.in. pilotem szybowców, a w czasie II wojny światowej służyła w brytyjskim Air Transport Auxiliary (ATA); po zakończeniu wojny pozostała w Londynie jako uchodźca polityczny, do Polski powróciła w 1989 r.; założyła Fundację Rodziny Józefa Piłsudskiego, która wspólnie z MKiDN utworzyła Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.
2017 – W wieku 100 lat zmarł Franciszek Kornicki, ostatni żyjący dowódca polskiego dywizjonu lotniczego z okresu II wojny światowej (308 i 317). Po wojnie pozostał w Wielkiej Brytanii i służył w RAF-ie.
2023 – W Łodzi zmarł działacz opozycji z okresu PRL Benedykt Czuma. W 1965 r. wraz z bratem Andrzejem oraz Stefanem Niesiołowskim, Marianem Gołębiewskim i Emilem Morgiewiczem założył tajną organizację niepodległościową Ruch; działał także w ROPCiO i Solidarności.
17 listopada
------------
1370 - W katedrze wawelskiej odbyła się koronacja Ludwika Andegaweńskiego na króla Polski.
1780 - W Warszawie zmarł Bernardo Belotto, zwany również Canaletto, włoski malarz; w latach 1767-1780 pracował dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
1847 - W Berlinie wydano wyroki w procesie wielkopolskich powstańców i działaczy niepodległościowych. Skazano 117 osób, w tym 8 na karę śmierci.
1863 – Zwycięstwo powstańców styczniowych w potyczce stoczonej w miejscowości Rossosz niedaleko Białej Podlaskiej. Zginęło 65 żołnierzy rosyjskich, a straty po stronie polskiej były kilka razy niższe.
1888 - Urodził się gen. Stanisław Skwarczyński, w latach 1938-1939 szef sanacyjnego Obozu Zjednoczenia Narodowego; we wrześniu 1939 r. dowódca grupy operacyjnej w Armii „Prusy”.
1889 - Zmarł Juliusz Ligoń, poeta ludowy, działacz społeczny i oświatowy; szykanowany przez władze pruskie za umacnianie polskiej świadomości narodowej na Górnym Śląsku.
1892 - W Paryżu rozpoczął się zjazd socjalistów polskich, który powołał Polską Partię Socjalistyczną.
1905 - W Warszawie urodził się Adam Ważyk, poeta, prozaik, eseista, tłumacz.
1913 - Urodził się Aleksander Bardini, reżyser, dyrektor teatru Ateneum w Warszawie, a także aktor.
1918 – Józef Piłsudski powołał rząd na czele z socjalistą Jędrzejem Moraczewskim.
1942 - Urodziła się Anna Seniuk, aktorka filmowa i teatralna; związana z Teatrem Narodowym w Warszawie; znana z wielu ról filmowych, zagrała m.in. w „Pannach z Wilka”, „Konopielce” oraz w serialu „Czterdziestolatek”.
1946 - Urodził się Henryk Cyganik, dziennikarz (m.in. szef działu kultury w „Gazecie Krakowskiej), kierownik literacki w kilku teatrach Krakowa, Łodzi i Tarnowa.
1954 - Zmarł Tadeusz Banachiewicz, astronom i matematyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
1955 - W Gdańsku konsekrowano po odbudowie kościół Mariacki.
1975 - Urodziła się Kinga Baranowska, himalaistka, w latach 2003-2015 zdobywczyni dziewięciu ośmiotysięczników. Na trzy z nich weszła jako pierwsza Polka.
1991 - Papież Jan Paweł II kanonizował księdza Rafała Kalinowskiego, uczestnika powstania styczniowego, przeora karmelickich klasztorów w Czernej i Wadowicach.
2003 - Zmarła Zofia Rysiówna, aktorka, występowała w teatrach Krakowa, Poznania i Warszawy, grała także w Teatrze Telewizji oraz w wielu filmach, m.in. „Mam tu swój dom”, „Drewniany różaniec” i „Królowa aniołów”.
2005 - Zmarł Marek Perepeczko, aktor filmowy i teatralny, odtwórca tytułowej roli w serialu „Janosik” Jerzego Passendorfera; wystąpił także m.in. w filmach „Wesele” i „Pan Tadeusz”.
2020 – W wieku 100 lat zmarł Stanisław Szuro ps. „Zamorski”, w czasie II wojny światowej żołnierz ZWZ-AK, osadzony w obozach Sachsenhausen i Bergen-Belsen. Od 1947 do 1956 r. był więziony za udział w działającej w Krakowie Lidze Walki z Bolszewizmem. Pośmiertnie został awansowany na podpułkownika.
18 listopada
------------
1489 – Na zamku w Radomiu wielki mistrz zakonu krzyżackiego Johann von Tieffen złożył hołd lenny królowi Kazimierzowi IV Jagiellończykowi.
1528 – Książę Jan II Dobry (ostatni przedstawiciel opolskiej linii Piastów) i panujący m.in. nad Bytomiem i Tarnowskimi Górami margrabia Georg Hohenzollern wydali Ordunek Gorny – pierwszy na terenach obecnej Polski zbiór przepisów regulujących warunki pracy i płacy w górnictwie. Dokument został spisany po polsku, czesku i niemiecku.
1632 - Wydano Biblię Gdańską, kalwiński przekład Pisma Świętego na język polski. Dla polskich protestantów miała podobne znaczenie jak Biblia Jakuba Wujka dla katolików.
1655 - Potop szwedzki: początek oblężenia klasztoru paulinów na Jasnej Górze.
1700 – Bitwa pod Olkienikami – kulminacyjny moment wojny domowej w Wielkim Księstwie Litewskim. Pospolite ruszenie szlachty rozbiło wojska wojewody Sapiehy.
1825 – We lwowskim teatrze odbyła się premiera komedii Aleksandra Fredry „Damy i huzary”.
1853 - Urodził się Władysław Zamoyski, inicjator budowy linii kolejowej z Chabówki do Zakopanego; uratował od zniszczenia lasy tatrzańskie, ograniczając w nich wyręby i prowadząc zalesienia; zaangażowany w spór graniczny z Królestwem Węgier o Morskie Oko; wszystkie swoje dobra wielkopolskie oraz zakopiańskie przekazał na cele społeczne i narodowe.
1860 - Urodził się Ignacy Jan Paderewski, muzyk i jeden z ojców polskiej niepodległości.
1865 – Uruchomione zostało połączenie kolejowe między dworcem Łódź Fabryczna a Koluszkami.
1875 - Prezydentem Warszawy mianowany został Sokrates Starynkiewicz, emerytowany generał wojsk rosyjskich; urząd sprawował do 1892 r.; zasłużony dla rozwoju miasta m.in. budową nowoczesnych wodociągów i kanalizacji.
1880 – Urodził się Otto Nadolski, projektant wodociągów dla Ciechocinka i Sanoka, autor modernizacji Krynicy-Zdroju, Iwonicza, Buska i Istebnej. Był też rektorem Politechniki Lwowskiej, a do 1930 r. komisarycznym prezydentem Lwowa.
1888 - Zmarł Walery Rzewuski, fotograf, prekursor zorganizowanego ruchu fotograficznego na ziemiach polskich.
1900 – Urodziła się Wanda Wermińska, jedna z największych gwiazd sceny operowej w II RP, primadonna Teatru Wielkiego w Warszawie. W PRL dawała lekcje śpiewu aktorom i wokalistom, m.in. Jerzemu Połomskiemu.
1914 – Bitwa pod Krzywopłotami niedaleko Olkusza. Nazwana przez Piłsudskiego „legionowymi Termopilami”, bo walczący w niej u boku armii austriackiej legioniści powstrzymali natarcie przeważających sił rosyjskich. Wśród poległych był przyrodni brat Ignacego Jana Paderewskiego.
1930 - Urodził się Kazimierz Kord, dyrygent, dyrektor i kierownik artystyczny Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia i Telewizji (1969-1973), Filharmonii Narodowej w Warszawie (1977-2001), a także dyrektor muzyczny Teatru Wielkiego - Opery Narodowej (2005-2006).
1939 - W Londynie podpisano umowę o współpracy Polskiej Marynarki Wojennej z Królewską Marynarką Wielkiej Brytanii na okres wojny; był to jeden z pierwszych aktów międzynarodowych podpisanych przez polski rząd na uchodźstwie.
1941 - Początek ofensywy wojsk brytyjskich pod Tobrukiem; w walkach brała udział polska Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich.
1944 - Urodził się Eustachy Rylski, prozaik, dramaturg, scenarzysta; autor powieści „Człowiek w cieniu”, „Warunek”, „Na Grobli”, „Obok Julii”, „Blask”.
1945 - W Warszawie na Pradze odsłonięto Pomnik Braterstwa Broni.
1948 - W Warszawie rozpoczął się proces polskich aktorów oskarżonych o udział w 1941 r. w nazistowskim filmie propagandowym „Heimkehr” (Powrót do ojczyzny).
1959 - Urodził się Andrzej Kołodziej, działacz WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; wiceprzewodniczący MKS w Stoczni Gdańskiej. W stanie wojennym działacz Polski Walczącej.
1964 - Zmarł Jan Bystroń, etnolog, socjolog, historyk kultury, pisarz.
1965 - List Episkopatu Polski do Episkopatu Niemiec („przebaczamy i prosimy o wybaczenie), wzywający do pojednania między narodem polskim a niemieckim oraz zapraszający niemieckich biskupów do udziału w uroczystościach Milenium Chrztu Polski.
2001 - Zmarł Jerzy Adamski, krytyk literacki i teatralny, eseista, pedagog.
2002 - Lech Kaczyński został zaprzysiężony na stanowisku prezydenta Warszawy.
2011 - Prezydent Bronisław Komorowski powołał drugi rząd premiera Donalda Tuska.
19 listopada
------------
1417 – Elżbieta Granowska z Pilczy, trzecia żona Władysława Jagiełły, została koronowana w Katedrze Wawelskiej na królową Polski.
1557 - W Bari zmarła Bona Sforza, królowa polska, żona Zygmunta I Starego.
1765 - W Warszawie rozpoczął działalność Teatr Narodowy; tego dnia w budynku Operalni aktorzy królewscy wystawili premierę „Natrętów” Józefa Bielawskiego.
1770 - Urodził się Bertel Thorvaldsen, duński rzeźbiarz, autor m.in. warszawskich pomników księcia Józefa Poniatowskiego i Mikołaja Kopernika.
1816 - Car Aleksander I podpisał dyplom fundacyjny Szkoły Głównej, noszącej od 1817 r. nazwę Uniwersytetu Królewskiego Warszawskiego.
1879 - W Mławie urodził się Józef Unszlicht. W młodości był działaczem polskiej socjaldemokracji, w 1917 r. jednym z przywódców rewolucji bolszewickiej w Rosji, a podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. zasiadł w Tymczasowym Komitecie Rewolucyjnym Polski – efemerycznym rządzie z siedzibą w Białymstoku. W latach 1921-1923 był jednym z szefów CzeKa (poprzedniczki NKWD). Został zgładzony w 1938 r. w ramach stalinowskiej czystki.
1885 - W Warszawie urodził się Kazimierz Sosnkowski, w czasie wojny polsko-bolszewickiej dowódca Armii Rezerwowej; minister spraw wojskowych i członek Rady Obrony Państwa. Na wieść o zamachu majowym próbował popełnić samobójstwo. W rządzie RP na uchodźstwie był wicepremierem, a po śmierci gen. Władysława Sikorskiego Naczelnym Wodzem.
1894 - Urodził się gen. Wacław Stachiewicz, w latach 1935-1939 szef Sztabu Głównego Wojska Polskiego, obarczony przez gen. Sikorskiego współodpowiedzialnością za klęskę wrześniową. Po wojnie żył na emigracji w Kanadzie.
1906 - W Wiedniu rozpoczął się IX Zjazd PPS, w czasie którego doszło do rozłamu na PPS-Lewicę i PPS-Frakcję Rewolucyjną.
1909 - Urodziła się Wanda Modlibowska, polska lotniczka sportowa i szybowniczka, pilot eskadry sztabowej we wrześniu 1939 r.
1911 - Piłkarska drużyna Polonii Warszawa rozegrała swój pierwszy oficjalny mecz, przegrywając w nim z Koroną Warszawa 3:4.
1920 - W Łodzi urodził się Janusz Kłosiński, aktor, występował m.in. w łódzkim Teatrze Nowym i Teatrze Narodowym w Warszawie; zagrał w filmach „Ogniomistrz Kaleń”, „Niespotykanie spokojny człowiek”, „Wesołych Świąt”, „Koty to dranie”, a także w serialu „Czterdziestolatek”.
1925 - W Poznaniu urodził się Zygmunt Bauman, socjolog, filozof, jeden z twórców koncepcji postmodernizmu, w młodości oficer polityczny w armii Berlinga. W 1968 r. wyrzucony z Uniwersytetu Warszawskiego na fali kampanii antysemickiej, emigrował.
1939 – Kilkunastu polskich literatów (m.in. Tadeusz Boy-Żeleński, Władysław Broniewski, Stanisław Jerzy Lec, Aleksander Wat i Adam Ważyk) podpisało oświadczenie, w którym z radością witali przyłączenie „Zachodniej Ukrainy” do Ukraińskiej Republiki Radzieckiej.
1942 - W Drohobyczu zastrzelony został przez gestapowca Bruno Schulz, prozaik, malarz, rysownik, grafik; autor zbiorów opowiadań „Sklepy cynamonowe” oraz „Sanatorium pod klepsydrą”.
1943 - W czasie przeprowadzanej przez Niemców likwidacji obozu koncentracyjnego przy ul. Janowskiej na przedmieściach Lwowa wybuchł bunt więźniów z Sonderkommando; liczba żydowskich ofiar utworzonego w 1941 r. obozu janowskiego szacowana jest na około 200 tys. osób, zmarłych z głodu, chorób, wycieńczenia, zamordowanych na tzw. lwowskich Piaskach oraz w obozie zagłady w Bełżcu.
1948 - W Warszawie sąd wojskowy ogłosił wyrok w sprawie przywódców PPS-WRN, którym zarzucono m.in. „planowanie obalenia przemocą ustroju ludowo-demokratycznego”; oskarżonym wymierzono kary do 10 lat więzienia; wśród skazanych był Kazimierz Pużak, jeden z przywódców PPS-WRN podczas II wojny światowej, przewodniczący Rady Jedności Narodowej (1944-1945); aresztowany w marcu 1945 r. przez NKWD i sądzony w Moskwie w tzw. procesie szesnastu.
1965 - W Warszawie otwarto odbudowany po zniszczeniach wojennych Teatr Wielki.
1977 - W Warszawie zmarł Władysław Hańcza, aktor, reżyser teatralny, pedagog; niezapomniany odtwórca ról Kargula w komediach Sylwestra Chęcińskiego, Macieja Boryny w „Chłopach” Jana Rybkowskiego oraz księcia Janusza Radziwiłła w „Potopie” Jerzego Hoffmana.
1985 - W Stanach Zjednoczonych utworzono Fundację „Solidarność”.
1987 - Ewa Łętowska została pierwszym rzecznikiem praw obywatelskich.
1990 - W Paryżu państwa należące do NATO oraz Układu Warszawskiego podpisały Traktat o Konwencjonalnych Siłach Zbrojnych w Europie.
1995 - Odbyła się druga tura wyborów prezydenckich, które wygrał Aleksander Kwaśniewski (51,72 proc.), pokonując Lecha Wałęsę (48,28 proc.).
2005 - Zmarł Zbigniew Florczak, eseista, prozaik, tłumacz i krytyk literacki.
2007 - W Paryżu zmarła Wiera Gran, aktorka kabaretowa i filmowa, piosenkarka; w czasie wojny występowała w warszawskim getcie w kawiarni „Sztuka”.
2010 - Zmarł Piotr Hertel, kompozytor muzyki filmowej i teatralnej, jeden ze współzałożycieli Studenckiego Teatru Satyryków „Pstrąg”.
2015 – Powstał Komitet Obrony Demokracji.
2018 – Zmarł Witold Sobociński, autor zdjęć m.in. do filmów „Frantic” Romana Polańskiego, „Ziemia obiecana” Andrzeja Wajdy, „Sanatorium pod klepsydrą” Wojciecha Jerzego Hasa, „Szpital Przemienienia” Edwarda Żebrowskiego, „Był jazz” Feliksa Falka i „Piratów” Romana Polańskiego.
20 listopada
------------
1603 - Zmarł Krzysztof Radziwiłł, nazywany „Piorunem”, hetman wielki litewski, wojewoda wileński, przywódca protestantów na Liwie.
1648 - Jan II Kazimierz Waza wybrany został królem Polski.
1651 - Zmarł Mikołaj Potocki, hetman wielki koronny, negatywny bohater z czasów powstania Chmielnickiego. W bitwie pod Korsuniem został pobity przez siły kozacko-tatarskie i dwa lata spędził w niewoli, a potem zaprzepaścił wygraną bitwę pod Beresteczkiem.
1655 - Król Jan Kazimierz Waza wydał Uniwersał opolski wzywający do powstania przeciw Szwedom.
1733 - Urodził się Szymon Bogumił Zug, architekt, projektant ogrodów, twórca kościoła ewangelicko-augsburskiego pw. Świętej Trójcy w Warszawie.
1818 - Urodził się Karol Szajnocha, historyk, inicjator wielotomowego dzieła Monumenta Poloniae Historica (Pomniki dziejowe Polski) i autor monografii „Jadwiga i Jagiełło”.
1826 – Urodził się ks. Walerian Kalinka, czołowy historyk swojej epoki, autor takich opracowań jak „Sejm Czteroletni” oraz „Ostatnie lata panowania Stanisława Augusta”, zwolennik tezy, że do upadku I Rzeczpospolitej doprowadziła przede wszystkim wewnętrzna słabość.
1870 – Na działce podarowanej przez niemieckich przemysłowców z rodziny Tiele-Winckler zbudowany został kościół mariacki w Katowicach – najstarsza murowana świątynia katolicka w tym mieście.
1873 - Urodził się Mieczysław Szczęsny Rybczyński, inżynier hydrotechnik, autor projektów regulacji Wisły i konsultant przy budowie Gdyni.
1898 - We Lwowie odsłonięto pomnik króla Jana III Sobieskiego (po II wojnie światowej przeniesiono go do Gdańska).
1900 - W kościele Mariackim w Krakowie odbył się ślub poety Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny; co zainspirowało Stanisława Wyspiańskiego do napisania dramatu „Wesele”.
1917 - Centralna Rada Ukrainy ogłosiła utworzenie niezależnej Ukraińskiej Republiki Ludowej.
1918 - Do Lwowa w czasie walk polsko-ukraińskich dotarła odsiecz wojsk polskich pod dowództwem ppłk. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego.
1918 – Rząd Jędrzeja Moraczewskiego ogłosił program reform społecznych i gospodarczych zakładający między innymi zwiększenie wpływu państwa na gospodarkę poprzez częściową nacjonalizację przemysłu.
1919 - W Poznaniu urodził się Henryk Tomaszewski, aktor, mim, tancerz, choreograf, założyciel i dyrektor Wrocławskiego Teatru Pantomimy.
1923 - W Warszawie urodził się Leon Łukaszewicz, jeden z pionierów informatyki w Polsce; konstruktor polskiego komputera XYZ i języka programowania EOL.
1925 - W Warszawie zmarł Stefan Żeromski, pisarz, publicysta, autor powieści „Popioły”, „Syzyfowe prace”, „Ludzie bezdomni”, „Wierna rzeka”, „Przedwiośnie” oraz „Dzieje grzechu”.
1925 – Powołany został rząd Aleksandra Skrzyńskiego. Opierał się na koalicji ludowców, socjalistów oraz grupowań prawicowych (m.in. endecji i chadecji) i przetrwał do początku maja 1926.
1931 Urodził się Bohdan Drozdowski, poeta, prozaik, dziennikarz, publicysta, tłumacz, autor sztuk scenicznych.
1935 Zmarł Ludomir Mazurkiewicz, drukarz i wydawca.
1940 – Urodził się Erwin Wilczek, jeden z najlepszych piłkarzy w historii tej dyscypliny w Polsce, z „Górnikiem” Zabrze dziewięć razy zdobył tytuł mistrza Polski, sześć razy Puchar Polski, a w 1970 r. dotarł do finału Pucharu Zdobywców Pucharów.
1940 - W Warszawie zmarł Wacław Berent, powieściopisarz, eseista, tłumacz.
1943 - Rozkaz dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” do komendantów okręgów o akcji „Burza”.
1943 - W Krakowie urodził się Marek Tomaszewski, pianista; wspólnie z Wacławem Kisielewskim stworzył słynny duet fortepianowy „Marek i Wacek”.
1945 - Przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze rozpoczął się proces niemieckich zbrodniarzy wojennych.
1952 - Sejm powołał na stanowisko premiera Bolesława Bieruta, a Aleksander Zawadzki został przewodniczącym Rady Państwa.
1954 - W Warszawie rozpoczęła działalność Akademia Teologii Katolickiej; obecnie Uniwersytet im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
1955 - W Londynie zmarł Tomasz Arciszewski, jeden z przywódców PPS, premier RP na uchodźstwie w latach 1944-1947.
1955 – Legia Warszawa zdobyła po raz pierwszy tytuł piłkarskiego mistrza Polski.
1964 - Przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie rozpoczął się proces uczestników tzw. afery mięsnej; główny oskarżony Stanisław Wawrzecki, dyrektor Stołecznego Przedsiębiorstwa Miejskiego Handlu Mięsem, został skazany w lutym 1965 r. na karę śmierci - wyrok wykonano.
1975 – W wieku 83 lat zmarł Francisco Franco, dyktator rządzący Hiszpanią od czasów wojskowego przewrotu 1936-1939. Sojusznik Hitlera (którego wsparciu częściowo zawdzięczał zwycięstwo w wojnie domowej), ale w II wojnie światowej zachował neutralność.
1976 – W wieku 78 lat zmarł Trofim Łysenko – twórca pseudonaukowych teorii w agronomii, których realizacja doprowadziła w rządzonym przez Stalina ZSRR do spadku produkcji rolnej, a nawet głodu oraz represji wobec niepokornych naukowców. „Łysenkizm” aż do śmierci Bieruta był też propagowany w Polsce.
1979 - Zmarła Ruth Kowalska, reżyser, aktorka teatralna i filmowa związana z teatrem jidysz.
1985 - Zmarł Jerzy Ziętek, w PRL-u wieloletni gospodarz województwa katowickiego (ale formalnie podlegający sekretarzowi Komitetu Wojewódzkiego PZPR). Jedyny przedstawiciel ówczesnych władz, któremu pomnik wzniesiono już w III RP i nie pozwolono go zburzyć pomimo tzw. ustawy dekomunizacyjnej.
1992 - Premiera filmu „Psy” w reżyserii Władysława Pasikowskiego.
1996 – W wieku 103 lat zmarł Franciszek Strynkiewicz, rzeźbiarz, przed wojną zaprojektował pomnik nagrobny Żwirki i Wigury na Powązkach, a później był wpływową postacią polskiego socrealizmu i rektorem ASP w Warszawie.
1998 - W Warszawie zmarł Marian Brandys, pisarz, eseista, dziennikarz, autor powieści historycznych „Kozietulski i inni” oraz „Koniec świata szwoleżerów”.
1998 - Premiera filmu „Historia kina w Popielawach” w reżyserii Jana Jakuba Kolskiego.
1999 – W wieku 87 lat zmarł Gwidon Miklaszewski, rysownik, wieloletni współpracownik „Dziennika Zachodniego” oraz innych gazet.
2008 - W Warszawie zmarł Jan Machulski, aktor, reżyser teatralny, pedagog; założyciel i dyrektor Teatru Ochoty w Warszawie; jego najsłynniejszą filmową kreacją była rola kasiarza Henryka Kwinto w komediach kryminalnych „Vabank” i „Vabank II, czyli Riposta”.
2011 - W Warszawie zmarł Olgierd Budrewicz, dziennikarz, varsavianista, podróżnik; żołnierz Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego.
2018 – Zmarł Andrzej Gmitruk, jeden z najwybitniejszych trenerów w historii polskiego pięściarstwa, szkolił m.in. Andrzeja Gołotę i Tomasza Adamka. Jako selekcjoner pracował z olimpijskimi reprezentantami Polski i Norwegii. Biało-czerwonych prowadził m.in. w igrzyskach olimpijskich w Seulu w 1988 r.
2021 – Zmarł Aleksander Rowiński, dziennikarz, pisarz, reportażysta, autor książek „Zygielbojma śmierć i życie”, „Dreszczowce zamku Dunajec”, „Przeklęte łzy słońca”, „Pod klątwą kapłanów. Skarb Inków ukryty nad Dunajcem”, „Pan Zagłoba”.
21 listopada
------------
1652 - W Bronowicach zmarł Jan Brożek, matematyk, astronom, medyk, profesor i rektor Akademii Krakowskiej.
1693 - Zmarł Adam Kotowski, mecenas sztuki.
1815 - W Wilnie zmarł Karol de Perthees, pochodzący z Drezna kartograf, geograf króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, pułkownik wojsk koronnych.
1830 - Zmarł Jan Śniadecki, matematyk, astronom, filozof, organizator i dyrektor obserwatorium astronomicznego w Krakowie.
1839 – Wmurowano kamień węgielny pod budowę hotelu „Bazar” w Poznaniu, który stał się siedzibą wielu instytucji polskiego życia gospodarczego i kulturalnego.
1855 - W Warszawie założone zostało Zgromadzenie Sióstr św. Feliksa.
1863 – Powstanie styczniowe: w Siedlcach został stracony cywilny naczelnik województwa podlaskiego Władysław Rawicz.
1866 - Car Aleksander II wydał rozkaz o likwidacji Twierdzy Zamość; jednej z największych fortyfikacji w polskich dziejach.
1873 - W Warszawie urodził się Tytus Filipowicz, działacz PPS-Frakcja Rewolucyjna, dyplomata, publicysta.
1876 - Urodził się Marian Lalewicz, architekt, profesor Warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych.
1891 - W Tworkach pod Warszawą dzięki staraniom m.in. lekarza psychiatry prof. Adolfa Rothe otwarto szpital dla osób cierpiących na zaburzenia i choroby psychiczne.
1893 - W Mińsku urodził się Władysław Strzemiński, malarz, teoretyk sztuki; o postaci Strzemińskiego opowiada ostatni film Andrzeja Wajdy „Powidoki”.
1896 - Powstało Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa.
1900 - Urodził się Emanuel Ringelblum, historyk, współtwórca Podziemnego Archiwum Warszawskiego Getta. W 1999 roku Archiwum Ringelbluma wpisane zostało przez UNESCO na listę najważniejszych dokumentów świata.
1902 - W Leoncinie na Mazowszu urodził się Isaac Bashevis Singer, pisarz żydowski tworzący w języku jidysz; autor m.in. „Sztukmistrza z Lublina”; laureat literackiej Nagrody Nobla w 1978 r.
1902 - Zmarła s. Franciszka Siedliska, założycielka zgromadzenia nazaretanek; beatyfikowana w 1989 r.
1912 - W Orłowie urodził się Kazimierz Ślaski, historyk, badacz dziejów Pomorza.
1916 - Zmarł Franciszek Józef I, cesarz Austrii w latach 1848 -1916.
1918 - W czasie walk z Ukraińcami poległ 14-letni Jurek Bitschan, jeden z najmłodszych obrońców Lwowa.
1919 - Rada Najwyższa Konferencji Pokojowej w Paryżu przyznała Polsce 25-letni mandat nad Galicją Wschodnią pod nadzorem Ligi Narodów.
1931 - W Sandomierzu urodził się Jerzy Koenig, krytyk teatralny, publicysta.
1945 - Do Polski z emigracji powrócił poeta Władysław Broniewski.
1950 - Urodził się Maciej Karpiński, pisarz, dramaturg, scenarzysta, krytyk literacki i teatralny.
1962 - W Genewie zmarł Władysław Pobóg-Malinowski, historyk, publicysta, działacz sanacyjny.
1966 – Na emigracji w USA zmarł gen. Władysław Bortnowski, we wrześniu 1939 r. dowódca Armii „Pomorze”.
1972 – Na emigracji w Wielkiej Brytanii zmarł Tadeusz Danilewicz, w czasie II wojny światowej jeden z ważniejszych dowódców Narodowych Sił Zbrojnych, a po jej zakończeniu przez kilka miesięcy komendant Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.
1996 - Zmarła Maria Krzyżanowska-Rosa, w 1952 r. pierwsza prezenterka Telewizji Polskiej, a później reportażystka radiowa.
1997 - W Katowicach zakończył się pierwszy proces b. zomowców oskarżonych o spowodowanie śmierci górników „Wujka” w trakcie pacyfikacji tej kopalni na początku stanu wojennego. Sąd uniewinnił oskarżonych, bo nie udało się im udowodnić winy.
2000 - Zmarła Barbara Sobotta, historyk sztuki, lekkoatletka, czołowa sprinterka legendarnego polskiego Wunderteamu.
2006 – Katastrofa w Kopalni „Halemba” w Rudzie Śląskiej. Na skutek wybuchu metanu zginęło 23 górników.
2010 - W Polsce odbyły się wybory samorządowe. W Sejmikach w 13 województwach wygrała Platforma Obywatelska, w dwóch – PiS, a w jednym – PSL. We wszystkich województwach zawiązały się koalicje, głównie z udziałem PO i PSL. Pierwsza z tych partii miała 12 marszałków, a druga – czterech (w lubelskim, mazowieckim, podkarpackim i świętokrzyskim).
2011 - W Warszawie Lech Wałęsa odsłonił pomnik prezydenta USA Ronalda Reagana.
2018 – W Warszawie zmarł Jan Zagozda, dziennikarz Polskiego Radia, współautor audycji „Mijają lata, zostają piosenki”, „Słodkie radio retro”, „Wspomnienia pisane dźwiękiem” oraz „Lubię szum starej płyty”.
22 listopada
------------
1348 – Król Kazimierz III Wielki w traktacie zawartym w Namysłowie z królem Karolem IV Luksemburskim zrzekł się roszczeń do Śląska. Było to potwierdzenie stanu istniejącego od początku XIV wieku, gdy większość książąt śląskich uznała zwierzchnictwo Czech.
1716 – Hrabina Cosel (Anna Konstancja von Hoym), faworyta i kochanka króla Augusta II Mocnego została uwięziona w zamku Stolpen i przebywała tam aż do śmierci w 1765 r.
1827 - W Krakowie urodził się Karol Estreicher, bibliotekarz, bibliograf, historyk literatury i teatru.
1864 - W Warszawie otwarty został Most Aleksandryjski; zaprojektowany przez inżyniera Stanisława Kierbedzia i potocznie przez mieszkańców Warszawy nazywany jego nazwiskiem.
1878 - W Paryżu zmarł Ludwik Mierosławski; uczestnik powstania listopadowego; działacz emigracyjny; wódz naczelny oddziałów powstańczych w Wielkopolsce w 1848 r.; dowódca rewolucyjnych wojsk na Sycylii (1849); dyktator powstania styczniowego (1863); historyk wojskowości, pisarz.
1901 - W Warszawie urodził się Józef Lejtes, reżyser, jeden z najbardziej znanych twórców polskiego kina międzywojennego, autor filmów „Barbara Radziwiłłówna”, „Dziewczęta z Nowolipek” i „Granica”.
1918 - Józef Piłsudski zatwierdził „Dekret o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej”; na mocy dekretu, będącego swego rodzaju ustawą zasadniczą, Piłsudski obejmował jako Tymczasowy Naczelnik Państwa „Najwyższą Władzę Republiki Polskiej” i miał ją sprawować do czasu zebrania się Sejmu Ustawodawczego.
1918 - W wyniku ofensywy wojsk polskich oddziały ukraińskie zostały zmuszone do wycofania się ze Lwowa; w mieście doszło do pogromu ludności żydowskiej.
1919 - Uniwersytet we Lwowie otrzymał imię Jana Kazimierza.
1920 - Lwów jako pierwsze i jedyne miasto w II RP został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari; uroczystej dekoracji dokonał marszałek Józef Piłsudski.
1934 - Urodził się Stefan Bratkowski, legenda polskiego dziennikarstwa, w stanie wojennym zaangażowany w działalność opozycyjną; w latach 1983-1988 tworzył niezależną „Gazetę Dźwiękową”; członek Komitetu Obywatelskiego przy przewodniczącym NSZZ „Solidarność”).
1938 - Prezydent Ignacy Mościcki wydał dekret o rozwiązaniu zrzeszeń wolnomularskich i lóż masońskich.
1939 - W Kaliszu urodził się Waldemar Kuczyński, ekonomista, publicysta; członek PZPR (1959-1966); w marcu 1968 r. aresztowany pod zarzutem organizowania studenckich protestów, zwolniony po pół roku; współzałożyciel Towarzystwa Kursów Naukowych; w sierpniu 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej; zastępca redaktora naczelnego „Tygodnika Solidarność” (1981); internowany w stanie wojennym; zwolniony w 1982 r. wyemigrował do Paryża; minister przekształceń własnościowych (1990-1991); członek Unii Demokratycznej, następnie Unii Wolności.
1940 - W KL Auschwitz Niemcy dokonali pierwszej egzekucji przez rozstrzelanie - stracono 40 Polaków.
1940 - W Warszawie w mieszkaniu Emanuela Ringelbluma przy ul. Leszno 18 odbyło się inauguracyjne spotkanie konspiracyjnego zespołu badawczo-dokumentacyjnego pod kryptonimem „Oneg Szabat”, czyli „Radość Soboty”; efektem jego działań było utworzenie Podziemnego Archiwum Getta.
1940 - We Lwowie urodził się Andrzej Żuławski, reżyser, scenarzysta, pisarz; autor filmów „Na srebrnym globie”, „Diabeł”, „Szamanka”.
1944 – W wieku 80 lat zmarł arcybiskup Bolesław Twardowski, metropolita lwowski od 1923 r.
1944 - Dekret PKWN o utworzeniu Polskiego Radia.
1950 - W Warszawie zakończył się II Kongres Obrońców Pokoju, który powołał Światową Radę Pokoju; jej przewodniczącym został Frederic Joliot-Curie.
1958 – Telewizja Polska wyemitowała premierowe wydanie programu dla dzieci z serii „Miś z okienka”.
1963 – Zmarł C. S. Lewis, brytyjski pisarz, autor „Opowieści z Narnii”.
1963 – Zmarł Aldous Huxley, angielski pisarz, autor takich powieści jak „Nowy wspaniały świat” i „Wyspa”.
1963 – W zamachu w Dallas zginął prezydent USA John F. Kennedy.
1976 - Premiera filmu „Przepraszam, czy tu biją?” w reżyserii Marka Piwowskiego.
1981 - W Warszawie utworzono Kluby Samorządnej Rzeczypospolitej „Wolność-Sprawiedliwość-Niepodległość”.
1982 - W Londynie zmarł Stanisław Ostrowski, prezydent RP na uchodźstwie w latach 1972-1979.
1989 - W Hongkongu Aneta Kręglicka zdobyła tytuł Miss World.
1996 - Premiera filmu „Poznań '56” w reżyserii Filipa Bajona.
1996 - Polska stała się pełnoprawnym członkiem OECD (Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju).
1998 - W Warszawie zmarł Mikołaj Kozakiewicz, socjolog, polityk ZSL, a następnie PSL, marszałek Sejmu w latach 1989-1991.
2001 - Prezydent Aleksander Kwaśniewski wyraził zgodę na udział polskiego kontyngentu wojskowego w operacji antyterrorystycznej w Afganistanie; z wnioskiem o wysłanie wojska do Afganistanu zwrócił się do prezydenta - w imieniu rządu - premier Leszek Miller.
2006 – W wieku 91 lat zmarł Lucjan Motyka, aż do czasów Piotra Glińskiego był ministrem kultury o najdłuższym stażu. Zajmował to stanowisko w latach 1964-1971 i odegrał kluczową rolę w zdjęciu „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka. Przed wojną był robotnikiem, socjalistą, więźniem Berezy Kartuskiej, podczas okupacji więźniem KL Auschwitz, a w PRL-u karierę zaczął od Związku Młodzieży Polskiej.
2008 – W wieku 91 lat zmarł prof. Witold Hensel, historyk i archeolog, kierownik badań m.in. w Gnieźnie, Kruszwicy, Poznaniu i Szczecinie, autor takich opracowań jak „Najdawniejsze stolice Polski” i „Polska przed tysiącem lat”.
2021 – We Wrocławiu zmarł Paweł Jarodzki, i malarz i rysownik, wykładowca ASP. Artysta był współzałożycielem grupy artystycznej Luxus, która powstała we Wrocławiu u schyłku PRL. Był wieloletnim kuratorem wrocławskiego Biura Wystaw Artystycznych oraz autorem podręczników i komiksów dla dzieci.
2025 – W wieku 90 lat zmarł architekt Stanisław Fiszer. Od początku lat 70. tworzył w Paryżu, ale w Warszawie według jego projektu zbudowano gmach Giełdy Papierów Wartościowych i dokonano renowacji Arkad Kubickiego. (PAP)
jkrz/ dki/
Brak komentarza, Twój może być pierwszy.
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu jura365.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz
Lek powstrzymuje utratę mieśni po Ozempicu
Dla mnie cały sens jest taki żeby na redukcji dało się normalnie zjeść porządny obiad czy posiłek, zrobić trening i nadal nie mieć ssania w żołądku. A nie ciąć jedzenie coraz niżej bo zaczyna brakować tych kalorii i sily. Dlatego takie wsparcie sytości jest na pewno dużo rozsądniejsze i sensowniejsze niż kolejne pomysły na "jedz jeszcze mniej".
Kamila
16:41, 2026-11-16
Lek powstrzymuje utratę mieśni po Ozempicu
Trochę paradoks - lek pomaga schudnąć, a potem szuka się sposobu żeby nie tracić mięśni :) Jeśli problemem jest nadmierny apetyt to polecam Elcellę, suplement nastawiony na wsparcie sytości po posiłkach. To taki "zamiennik Ozempiku" o udowodnionym działaniu.
Frela
19:05, 2026-09-30
Śląskie/ 39-latka odpowie za zagłodzenie psa, przywiąza
Macie dane tej *%#)!& To podajcie tez ja przywiazemy i poglodzimy. Sama wyglada jak yebany wieprz a psu zydzila jedzenia. Tak samo *%#)!& pitraktowac
Elo
22:29, 2025-10-08
Warszawa: po raz trzeci rusza akcja "ZOOstaw, NIE
To jest super akcja!!!
Wink
07:29, 2025-04-09