Raport: fake newsy i kryptowaluty budzą największe obawy użytkowników

Raport „Digital ethics – polscy konsumenci wobec wyzwań etycznych związanych z rozwojem technologii” Uniwersytetu Łódzkiego (UŁ) i Orange Polska (OP) został zrealizowany na podstawie badań przedstawionych przez firmę badawczą Minds & Roses na grupie 1000 dorosłych użytkowników internetu (52 proc. kobiet i 48 proc. mężczyzn) w maju 2026 r. Osoby powyżej 41. roku życia stanowiły 63 proc. respondentów. 60 proc. badanych mieszkało w miastach.

Jak napisano w raporcie, obecnie trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie bez wsparcia technologii, która otacza ludzi w życiu prywatnym i zawodowym. Badacze uważają, że za każdą z naszych decyzji związanych z wykorzystaniem technologii może się kryć wyzwanie natury etycznej.

„Liczba wdrażanych rozwiązań i aplikacji powoduje, że coraz częściej zatracamy granicę między tym, co przypisane jest człowiekowi, a co wynika z algorytmów i działań kreowanych w alternatywnej, wirtualnej rzeczywistości. (…) Niektóre aspekty życia czy aktywności zawodowej stały się łatwiejsze, a dystans pomiędzy usługami i możliwością ich nabycia znacząco skrócił. Pytanie, czy intensyfikacja emocji, doznań i działań nie daje ukrytych kosztów moralnych i czy mamy ich świadomość?” – zastanawiali się autorzy opracowania.

Dodali, że kiedy w czasie rzeczywistości pandemicznej (w 2020 r.) decydowali się na przeprowadzenie pierwszych ogólnopolskich badań dotyczących etyki nowych technologii, nie wiedzieli, z jakimi obawami etycznymi mierzy się społeczność użytkowników internetu. Ich zdaniem od tej pory „byliśmy świadkami nagłego przyspieszenia w doskonaleniu dużych modeli językowych stojących za sztuczną inteligencją, poszerzaliśmy granice naszej gotowości do korzystania z wirtualnych narzędzi i oswajaliśmy się z robotami”.

Autorami badania są dr hab. Agata Rudnicka i dr hab. Janusz Reichel z Wydziału Zarządzania UŁ oraz Grzegorz Jarzyński i Monika Kulik z OP. Z ich pracy wynika, że w kwestiach moralnych Polacy najczęściej odwołują się do działań wspólnotowych i własnego sumienia. Na rozwiązywanie problemów wspólnie z innymi ludźmi wskazało 74 proc. badanych, natomiast przekonanie, że samemu wie się, co jest dobre a co złe, zadeklarowało 72 proc. respondentów. 

W obszarze nowoczesnych technologii największe obawy badanych budzi rosnące zjawisko fake newsów i zbieranie danych o zachowaniach użytkowników internetu (62 proc. ankietowanych). 54 proc. osób niepokoi brak kontroli nad własnymi danymi online. 

W kwestii kryptowalut 28 proc. korzystających z tego rozwiązania czuje się zagrożonych. Głównie nie mają oni przekonania co do uczciwości firm nimi zarządzających. 

W obszarze sztucznej inteligencji wykorzystywanej zawodowo obawy deklaruje 15 proc. użytkowników. Z generatywnej sztucznej inteligencji korzysta obecnie 41 proc. badanych, a kolejne 40 proc. deklaruje, że słyszało o takich rozwiązaniach. Najbardziej rozpoznawalną marką jest Chat GPT (znany 77 proc. osób znających pojęcie AI), polski model Bielik rozpoznaje 7 proc. respondentów. 

„Generatywna sztuczna inteligencja przestała być teoretycznym konstruktem, a stała się realnym narzędziem służącym wypełnianiu obowiązków zawodowych oraz wspierającym codzienne decyzje”– podkreślił cytowany w materiale prasowym rektor UŁ prof. Rafał Matera. 

Najpopularniejsze spośród rozwiązań długo obecnych na rynku są portale społecznościowe, poczta elektroniczna, komunikatory i bankowość online. Z kolei w kwestii odpowiedzialności za bezpieczeństwo użytkowników 41 proc. ankietowanych wskazuje rządy państw, 40 proc. – firmy technologiczne, a 40 proc. uważa, że każdy sam musi dbać o swoje bezpieczeństwo. 

Najczęściej wykorzystywanymi urządzeniami ankietowanych były smartfon i komputer. Młodsi badani częściej mieli konsolę i dostęp do streamingu muzyki 

„W sieci nasza aktywność zawodowa i prywatna jest czymś tak zwyczajnym, że kolejne wyrażenie zgody, zaakceptowanie regulaminu czy zgoda na udział w badaniu są jedynie czystą formalnością” – zaznaczyła dr hab. Rudnicka.

Monika Kulik, również cytowana w materiale, stwierdziła, że „nasze życie jest w coraz większym stopniu związane z inteligentnymi systemami, zaawansowanymi algorytmami i autonomicznymi maszynami”. „Coraz częściej one decydują, jaka oferta do nas dotrze, czy dostaniemy kredyt, monitorują stan naszego zdrowia i styl życia, mierzą poziom aktywności i kondycji fizycznej” – stwierdziła.

Autorzy opracowania zauważyli, że przesuwa się granica akceptacji tego, co można uznać za nieetyczne w kwestii technologii. Od 2020 r. – kiedy przeprowadzono pierwsze tego typu badanie – wzrósł odsetek osób gotowych na ustępstwa dotyczące bezpieczeństwa danych, jeśli w zamian otrzymają lepszą ofertę komercyjną. Jednocześnie wzrosły obawy dotyczące technologii chipowych (wszczepów chipów u ludzi), ogólnego przesycenia informacjami w internecie i technologii samochodów autonomicznych. 

„Dostępność zaawansowanych modeli i narzędzi generatywnej AI coraz rzadziej stanowi zatem źródło przewagi konkurencyjnej. Znacznie większego znaczenia nabiera zdolność i umiejętność połączenia potencjału technologicznego z kompetencjami ludzi, przeprojektowaniem procesów i zasadami odpowiadającymi rzeczywistym praktykom użytkowników” – podsumowali autorzy raportu. (PAP)

abu/ zan/