Europejskie trybunały i instytucje od lat wzywają Polskę do rozwiązania kryzysu wokół TK

Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy, 13 października opublikowała opinię, w której uznała, że prezydent powinien niezwłocznie odbierać ślubowanie od sędziów TK wybranych przez Sejm i że nie ma prawa kontrolować prawidłowości ich wyboru.

Opinia dopuszcza też umożliwienie złożenia ślubowania bez fizycznego udziału prezydenta, jeśli ten odmawia odebrania go lub je opóźnia.

Dotyczyło to sędziów TK wybranych w marcu na nieobsadzone stanowiska sędziowskie. Prezydent Karol Nawrocki odebrał ślubowanie tylko od dwójki z sześciorga sędziów. Pozostała czwórka złożyła je w Sejmie, ale prezes TK Bogdan Święczkowski nie dopuścił ich do orzekania.

12 czerwca Komitet Ministrów Rady Europy ponowił apel o zapewnienie zgodnego z prawem składu TK oraz uregulowanie statusu orzeczeń wydanych z udziałem trzech nieprawidłowo powołanych sędziów w 2015 r.

Spór o TK trwa od 2015 r., gdy Sejm, z ówczesną większością PO-PSL, wybrał pięciu sędziów TK, z czego dwóch przedwcześnie - na miejsca, które miały się zwolnić dopiero po wyborach parlamentarnych. Kolejny Sejm, z większością PiS, unieważnił wybór całej piątki i wybrał pięciu kolejnych sędziów. Trzech z nich zajęło miejsca już prawidłowo obsadzone.

Komitet Ministrów Rady Europy w czerwcowym stanowisku wyraził również ubolewanie, że „dwóch z trzech nieprawidłowo mianowanych sędziów nadal orzeka” i oświadczył, że jest zaniepokojony „podejściem prezydenta (RP Karola Nawrockiego) do sędziów wybranych przez Sejm w marcu 2026 r.”

Europejski Trybunał Praw Człowieka zastosował 5 maja środek tymczasowy, nakazując polskim władzom zaprzestanie utrudniania czterem wybranym w marcu sędziom TK objęcia urzędu i wykonywania obowiązków. Kancelaria Prezydenta zakwestionowała kompetencje ETPCz do rozstrzygania tej sprawy.

Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE) orzekł w grudniu 2025 r., że polski TK naruszył podstawowe zasady prawa unijnego, odmawiając respektowania orzeczeń TSUE w swoich wyrokach z 2021 r.

Stwierdził również wtedy, że polski TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu z powodu nieprawidłowości przy powołaniu trzech sędziów w 2015 r. oraz ówczesnej prezes TK Julii Przyłębskiej w 2016 r.

TSUE podkreślił, że państwo członkowskie nie może powoływać się na swoją konstytucję, by uchylać się od zobowiązań wynikających z prawa UE.

W marcu 2025 r. rzecznik generalny TSUE w opinii poprzedzającej grudniowy wyrok uznał, że polski TK dopuścił się „bezprecedensowej rebelii” przeciwko porządkowi prawnemu UE, podważając pierwszeństwo prawa unijnego w dwóch wyrokach z 2021 r.

Ocenił też, że ze względu na nieprawidłowości w powołaniu części sędziów TK nie może być uznany za niezawisły sąd. Stanowisko to poprzedziło wyrok TSUE z grudnia 2025 r.

W grudniu 2024 r. Komisja Wenecka oceniła, że proponowane wygaszenie kadencji wszystkich sędziów polskiego TK byłoby niezgodne z europejskimi standardami nieusuwalności sędziów.

Dopuściła natomiast możliwość zakończenia kadencji osób nieprawidłowo wybranych na już obsadzone stanowiska. Zaleciła również publikowanie orzeczeń TK wydanych w wadliwych składach, ewentualnie z odpowiednią adnotacją o ich statusie.

Spór wokół polskiego TK jest przedmiotem zainteresowania europejskich instytucji od 2016 r. Komisja Wenecka, ETPCz i TSUE wielokrotnie wskazywały na nieprawidłowości w funkcjonowaniu Trybunału, podważające jego niezależność i legalność części wydawanych orzeczeń. (PAP)

baj/ piu/ wkt/