Eksperci proponują w szkołach ponadpodstawowych m.in. więcej literatury współczesnej

Propozycje podstaw programowych kształcenia ogólnego dla czteroletniego liceum ogólnokształcącego i pięcioletniego technikum Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy opublikował w czwartek. Nowe podstawy w klasach pierwszych szkół ponadpodstawowych mają obowiązywać od 1 września 2027 r.

W marcu IBE-PIB poinformował, że propozycje przygotuje ponad 200 ekspertów – wśród nich są czynni nauczyciele, pracownicy naukowi, metodycy i dydaktycy.

Wszystkie propozycje będą poddane recenzjom oraz ocenie Rady ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej. Następnie trafią do Ministerstwa Edukacji Narodowej, które ostatecznie decyduje o ich wprowadzeniu.

Zmiany mają objąć m.in. język polski, a co za tym idzie – także listę lektur. Ma być m.in. więcej literatury współczesnej.

Eksperci zaznaczyli, że podstawa programowa daje nauczycielowi „znaczną swobodę w doborze lektur, aby umożliwić pracę z różnorodnymi tekstami”.

Dodali, że w wypadku lektur obowiązkowych jednym z ważnych narzędzi interpretacyjnych powinna być wiedza historycznoliteracka – niekoniecznie jednak opierająca się na sztywnej periodyzacji.

Jeśli chodzi o zakres podstawowy, zaproponowali, by w każdym roku szkolnym uczniowie czytali co najmniej cztery dłuższe utwory, krótsze utwory lub fragmenty dłuższych utworów reprezentujące różnorodne rodzaje, gatunki i konwencje literackie oraz publicystykę.

Mają też poznawać „inne teksty kultury poruszające ważne dla współczesności zagadnienia, w tym globalne i lokalne wyzwania, relacje międzyludzkie i społeczne oraz podkreślające wartość człowieka i otaczającego go świata”.

Na eksperckiej liście znalazły się na przykład wybrane utwory literatury staropolskiej, w tym „Bogurodzica” oraz wybrane pieśni i treny Jana Kochanowskiego (nie wskazano, które dokładnie).

Wśród wybranych utworów dramatycznych z kanonu literatury polskiej pojawiły się m.in. dramat romantyczny (np. „Dziady cz. III” Adama Mickiewicza, „Kordian” Juliusza Słowackiego, „Nie-Boska komedia” Zygmunta Krasińskiego), „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego i wybrany utwór dramatyczny z XX w.

Uczniowie mają też poznawać wybrane utwory epickie z kanonu literatury polskiej, w tym „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza oraz „Lalkę” Bolesława Prusa, a także utwory (lub ich fragmenty) polskich noblistów: Henryka Sienkiewicza, Władysława Stanisława Reymonta, Czesława Miłosza, Wisławy Szymborskiej, Olgi Tokarczuk, jak również wybrane utwory liryczne XIX, XX i XXI w.

Wśród kolejnych propozycji znalazły się wybrane utwory z literatury europejskiej, w tym dramat Williama Shakespeare'a, utwór liryczny, epicki lub dramatyczny spoza europejskiego i północnoamerykańskiego kręgu kulturowego oraz utwory odnoszące się do wojny i okupacji oraz totalitaryzmów XX w. (w tym przykłady tekstów fikcjonalnych i literatury faktu).

Jeśli chodzi o zakres rozszerzony, uczniowie mają czytać „nie mniej niż dwa dłuższe utwory literackie w ciągu roku”, utwory i fragmenty utworów charakterystyczne dla prądów literackich, takich jak: barok, sentymentalizm, klasycyzm, realizm, naturalizm, ekspresjonizm, impresjonizm, symbolizm, neoromantyzm, awangarda XX w., postmodernizm.

Ponadto – wybrane artykuły naukowe z co najmniej dwóch różnych dyscyplin humanistyki, w tym wybrany esej filozoficzny.

Lista przykładowych tekstów do omówienia w zakresie podstawowym i rozszerzonym liczy łącznie 287 pozycji.

Wśród nich eksperci wymienili m.in. wybrane teksty autorstwa Szymona Bujalskiego poświęcone kryzysowi klimatycznemu i transformacji energetycznej, np. „Recepta na lepszy klimat”; „Smutek cinkciarza” Sylwii Chutnik; „27 śmierci Toby'ego Obeda” Joanny Gierak-Onoszko; utwory Yuvala Noaha Harariego („Sapiens”, „Homo Deus”, „21 lekcji na XXI wiek”, „Nexus”); „Cukry” Doroty Kotas; „Wielki przypływ” Jarosława Mikołajewskiego; „Inną duszę” Łukasza Orbitowskiego czy „Ukochane równanie profesora” Yoko Ogawy.

Przygotowanie nowej podstawy programowej jest elementem wprowadzanej stopniowo reformy programowej „Reforma 26. Kompas Jutra”. Od bieżącego roku szkolnego nowa podstawa obowiązuje w klasach I i IV szkoły podstawowej. Od września 2027 r. wejdzie do klas I szkół ponadpodstawowych, a w podstawówce obejmie kolejne dwa roczniki. W następnych latach obejmie kolejne roczniki uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych.

Zgodnie z założeniami reformy w 2031 r. przeprowadzony ma być nowy egzamin ósmoklasisty i nowa matura, kiedy pierwsi uczniowie objęci nową podstawą programową zakończą pełny cykl kształcenia.

Prace nad reformą edukacji rozpoczęto wiosną 2024 r. Wówczas MEN powierzyło IBE-PIB prace nad profilem absolwenta dla przedszkoli i szkół podstawowych, który określa obszary rozwoju oraz kluczowe umiejętności, które powinny być rozwijane na każdym etapie edukacji. Opracowany profil jest punktem wyjścia do przygotowania nowej podstawy programowej. (PAP)

pak/ joz/