Prof. Łęgosz: piła i młotek nadal są potrzebne ortopedzie, ale teraz chirurga pilnuje robot

Prof. Paweł Łęgosz kieruje Katedrą i Kliniką Ortopedii, Onkologii i Traumatologii Narządu Ruchu Dorosłych i Dzieci Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w UCK WUM przy ul. Lindleya. W wywiadzie dla PAP opowiedział o wykorzystaniu robotów podczas wymiany stawów, granicach ich samodzielności i umiejętnościach, które mogą przydać się przyszłym chirurgom.

Jak wyjaśnił, różnica dwóch lub trzech stopni w ustawieniu implantu może wpływać na jego trwałość. Nowy system Mako, wprowadzony w klinice, wykorzystuje tomografię komputerową do zaplanowania położenia protezy w trzech wymiarach, z uwzględnieniem anatomii pacjenta i mechaniki całej kończyny.

– Pacjent może nie odczuć różnicy następnego dnia ani za miesiąc. Liczę jednak na to, że implant będzie mu służył tak długo, iż nie trzeba będzie ponownie operować tego stawu i wymieniać protezy – powiedział prof. Łęgosz. Zaznaczył, że jest to jego przewidywanie, które może okazać się błędne.

Przygotowanie do operacji rozpoczyna się przed wejściem na salę. W przypadku wymiany biodra tomografia obejmuje także kolano i staw skokowy. Pozwala to określić oś mechaniczną kończyny. Następnie inżynier, wspomagany przez algorytm, opracowuje obrazy i tworzy trójwymiarowy model, na podstawie którego dobiera się rozmiar oraz położenie implantu.

Nie oznacza to drukowania osobnej protezy dla każdego chorego. Implanty są dostępne w kilkunastu rozmiarach, a indywidualne jest przede wszystkim zaplanowanie ich osadzenia.

Podczas zabiegu chirurg prowadzi narzędzie za pomocą ramienia robotycznego. System porównuje jego ruch z przygotowanym planem i wskazuje, ile tkanki kostnej trzeba jeszcze usunąć.

– Jeżeli chciałbym nacisnąć za mocno albo skierować frez czy piłę poza wyznaczony obszar, robot mnie zatrzyma. Nie pozwoli mi tam pójść – wyjaśnił ortopeda.

Operator odczuwa ograniczenie ruchu narzędzia. W ten sposób system pomaga chronić tkanki miękkie przed uszkodzeniem. Zapytany, czy maszyna ostrzega go słowami „nie, Łęgosz, nie”, profesor odpowiedział, że w pewnym sensie tak: po prostu zatrzymuje jego ruch.

Po pierwszych operacjach z wykorzystaniem nowego systemu pacjenci byli gotowi do wypisu już po dobie. Prof. Łęgosz podkreślił jednak, że nie należy przypisywać tego robotowi.

– To efekt umiejętności zespołu, współpracy z anestezjologami, dodatkowych działań podczas operacji i wielkiej pracy fizjoterapeuty – powiedział. Rehabilitacja zaczyna się już na oddziale pooperacyjnym, gdzie fizjoterapeuta pomaga pacjentowi wstać.

Robot nie zmniejsza również rany pooperacyjnej. Jak zaznaczył lekarz, robotykę często kojarzy się z systemem da Vinci i operowaniem przez niewielkie otwory, ale ortopedia wykorzystuje tę technologię w inny sposób.

Klinika ma już za sobą ponad 500 operacji z użyciem systemu ROSA. Wprowadzenie nowego systemu poszerza jej możliwości, ponieważ urządzenia oferują różne rozwiązania. Roboty ortopedyczne są leasingowane, a ograniczenie kosztów hospitalizacji pomaga finansować raty.

– Nauczyliśmy się prowadzić leczenie tak, żeby możliwy był pobyt jednodobowy. Dzięki ograniczeniu kosztów hospitalizacji możemy płacić za korzystanie z urządzenia – wyjaśnił prof. Łęgosz.

Zdaniem rozmówcy PAP rola robotów będzie rosła.

– Należę do tych, którzy uważają, że robot stanie się autonomiczny i że może to być kwestia kilku lat – powiedział. Zastrzegł, że nie chce wskazywać konkretnego terminu.

Jako przykład możliwego kierunku rozwoju opisał funkcję samodzielnego wykrywania i tamowania krwawienia. W przyszłości mogłaby ona pomóc podczas operacji na odległość, gdyby doszło do zerwania połączenia z chirurgiem. Robot mógłby czasowo przejąć część zadań, a następnie przekazać miejscowemu lekarzowi informację o wykonanych działaniach.

W UCK WUM wykorzystywane są już cztery różne systemy robotyczne. Jak wskazał profesor, mogą stać się podstawą akademickiego centrum robotyki medycznej, służącego wymianie doświadczeń i szkoleniu lekarzy z innych ośrodków. Studenci mogliby natomiast ćwiczyć na symulatorach.

Prof. Łęgosz uważa, że młodemu pokoleniu w oswajaniu tych urządzeń może pomóc doświadczenie w grach komputerowych: poruszanie się w wirtualnej przestrzeni i swoboda korzystania z aplikacji. Starsi chirurdzy uczyli się od mistrzów, których porównał do majstrów i złotych rączek.

– Mnie ojciec uczył naprawiania gaźnika w motorynce. Młodzi często nie mają takich doświadczeń, za to sprawniej poruszają się w świecie aplikacji – powiedział.

Jego zdaniem początkujący lekarz, wspierany przez robota w nawigowaniu i osadzaniu implantu, będzie mógł wykorzystać swoje umiejętności pracy z technologią.

– To może być genialny zespół – ocenił. 

Mira Suchodolska (PAP)

Cały rozmowa ukaże się w serwisie o godz. 6.30

mir/ akar/