Szefowa Fundacji STOP Znieczulicy: trzeba reagować na cyberprzemoc i hejt

„STOP Znieczulicy: Wyloguj Obojętność” to kampania społeczna Fundacji STOP Znieczulicy, realizowana we współpracy z Uniwersytetem Civitas. Organizowana jest po raz drugi. W tym roku zwraca uwagę na problem obojętności w przestrzeni cyfrowej – wobec hejtu, cyberprzemocy, dezinformacji i kryzysów psychicznych. Jej celem jest budowanie odpowiedzialności i sprawczości użytkowników internetu oraz wyposażenie ich w wiedzę i narzędzia pozwalające bezpiecznie reagować na krzywdę w sieci.

– W każdym akcie przemocy w internecie są sprawca, ofiara i świadkowie. Świadków jest najwięcej i to do nich kierujemy nasz przekaz, by nie byli obojętni. Ważne, by reagować, bo pamiętajmy, że każdy z nas może się znaleźć w sytuacji osoby doświadczającej przemocy. Nie wiemy, co nas spotka w drodze do pracy czy do szkoły, ale możemy przygotować się na moment, który będzie wymagał od nas podjęcia decyzji: „co teraz zrobić”. Wierzę, że gotowość do reagowania jest w każdym z nas. Żeby jednak w trudnej sytuacji przejść od intencji do bezpiecznego działania, potrzebujemy treningu. Reagowania, tak jak sportu czy tabliczki mnożenia, można się nauczyć – powiedziała PAP Agnieszka Wolska z Fundacji STOP Znieczulicy.

Jej zdaniem musimy jako społeczeństwo zacząć zdawać sobie sprawę, że jeżeli nie zareagujemy na przemoc w internecie, na hejt, to prawdopodobnie nie zareaguje nikt inny.

– To mechanizm społeczny, który nazywa się mechanizmem dyfuzji odpowiedzialności. Myślimy sobie: to nie moja sprawa, nie widzimy człowieka, który doznaje przemocy, więc łatwiej jest nam się od tego odciąć, łatwiej jest nam przewinąć dalej, jak to się mówi, przescrollować – wyjaśniła.

Według niej młodzi ludzie, którzy nie reagują na przemoc w internecie, często nie wiedzą, jak zareagować, co zrobić, do kogo się zwrócić z problemem, część zaś boi się, że gdy zareagują sami, mogą stać się obiektem ataku.

Tymczasem – jak mówiła Wolska – często jest tak, że pod jednym postem, zdjęciem czy wpisem, który ośmiesza lub wyszydza inną osobę, pojawiają się kolejne komentarze. – Cały łańcuszek komentarzy, cegiełka po cegiełce, kolejne osoby dokładają coś od siebie i sytuacja się pogarsza – zauważyła.

– Przede wszystkim należy odezwać się do osoby, która doświadcza przemocy, powiedzieć jej: „Widzę to. To nie jest w porządku. Nie jesteś z tym sam” – powiedziała Wolska. Dodała, że warto udokumentować obraźliwy wpis: zrobić zdjęcie lub print screena, wysłać na stronę Dyżurnet.pl lub przekazać go „bezpiecznym dorosłym” – osobom, które mogą zareagować. Można to zrobić anonimowo i pamiętać, że nie jest to donoszenie – zaznaczyła.

Zwróciła uwagę, że konsekwencje doznania przemocy fizycznej czy cyberprzemocy mogą być długotrwałe.

– Osoba, która jej doświadczyła i pozostaje z tym sama, może odczuwać jej skutki przez miesiące, lata, a nawet przez całe życie. Może zamknąć się w sobie, wycofać ze szkoły i relacji z innymi, a w najtrudniejszych przypadkach doświadczać poważnego kryzysu psychicznego – dodała.

Wskazała też na osobę sprawcy przemocy.

– Bardzo nam zależy, by zmienić też narrację i postrzeganie osób, które stosują cyberprzemoc. To nie są osoby silne. Często mogą to być osoby, którym brakuje pewności, nie potrafią komunikować się, wyrażać swoich emocji. Prawdopodobnie wcześniej spotkały się z przemocą lub same jej doświadczyły. Sprawcy przez przejęcie kontroli chcą poczuć się kimś ważnym, widzianym, pokazać swoją siłę i robią to kosztem innych – zaznaczyła.

Podkreśliła, że hejt nie jest wyrazem siły.

– Wyrazem siły jest przeciwstawienie się mu, wyznaczenie granic, powiedzenie: „nie zgadzam się z tym, co robisz”, „nie biorę w tym udziału”, opuszczenie grupy. Świadomość, że zachowało się przyzwoicie wobec siebie i wobec innych, jest tym, co buduje nasze poczucie wartości. Pomaga przejść przez życie z podniesioną głową – dodała.

Dlatego Fundacja STOP Znieczulicy od maja prowadzi wielokanałową edukację opartą na zasadzie „nauka, nie przekonania”, tłumacząc mechanizmy psychologiczne i technologiczne, które formatują zachowania w sieci.

Kulminacją projektu jest Ogólnopolski Tydzień Edukacji (14-20 września) odbywający się w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie oraz na Uniwersytecie Civitas. Realizowane w tym czasie wykłady i warsztaty dla licealistów są transmitowane na żywo do szkół w całej Polsce. Z kolei na 19 i 20 września zaplanowano otwarty program dla studentów, rodziców, nauczycieli, seniorów i wszystkich zainteresowanych bezpieczeństwem cyfrowym i społecznym wymiarem reagowania.

Program obejmuje m.in. zagadnienia związane z hejtem, cyberprzemocą, odpowiedzialnością świadków, dezinformacją, prywatnością, bezpieczeństwem cyfrowym i zdrowiem psychicznym. Elementem programu są interaktywne warsztaty pozwalające uczestnikom przećwiczyć konkretne scenariusze reagowania.

Z badania Biura Rzecznika Praw Dziecka na temat realizacji praw dziecka w Polsce w 2024 r. wynika, że 97 proc. młodzieży zauważa szkodliwe zjawiska w internecie.

Z kolei z opublikowanego w tym roku badania Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę na temat przemocy rówieśniczej wynika, że wśród polskich nastolatków jest to zjawisko powszechne. 87 proc. badanych podało, że w ciągu ostatniego roku doświadczyło przemocy, 75 proc. podało, że doświadczyło cyberprzemocy. Najczęściej wskazywaną formą przemocy było wyśmiewanie i krytykowanie wyglądu (58 proc.), a następnie otrzymywanie nieprzyjemnych wiadomości w internecie (56 proc.). Ponad połowa uczniów doświadczyła także wykluczenia z grupy lub aktywności online (53 proc.).

Jedna trzecia badanych uczniów (35 proc.) zgłosiła sytuację przemocy rówieśniczej dotyczącą ich samych lub innych osób. Jednocześnie 15 proc. respondentów przyznało, że mimo wiedzy o przemocy nikomu nie zgłosiło tego faktu. Najczęściej wskazywaną przyczynę braku zgłoszenia przemocy stanowiło przekonanie, że sytuacja nie była poważna (44 proc.). Co czwarty badany (25 proc.) zadeklarował, że „nie przyszło mu to do głowy”, a co piąty uczeń (20 proc.) nie zrobił tego z powodu strachu. Co dziesiąty uczeń (11 proc.) podał, że nie wiedział, komu powinien zgłosić taką sytuację.

Polska Agencja Prasowa jest patronem medialnym Ogólnopolskiego Tygodnia Edukacji odbywającego się w ramach kampanii „STOP Znieczulicy: Wyloguj Obojętność”. (PAP)

dsr/ joz/