Współtwórczyni map potrzeb zdrowotnych: powstały, by zarządzanie szpitalami nie odbywało się po omacku

Mapy potrzeb zdrowotnych to dane, na bazie których resort zdrowia wyznacza strategiczne kierunki zmian w systemie ochrony zdrowia - na poziomie województw oraz całego kraju. Mapy są tworzone na podstawie zarówno danych demograficznych i epidemiologicznych, jak i dotyczących realizowanych świadczeń czy wykorzystania kadry, infrastruktury i sprzętu.

Mapy przygotowuje Departament Analiz i Strategii Ministerstwa Zdrowia, którym kieruje prof. Barbara Więckowska. W rozmowie z PAP dyrektor podkreśliła, że głównym celem, dla którego powstał ten instrument, jest wsparcie decyzji zarządczych w systemie ochrony zdrowia w oparciu o dane.

- To ważne, żeby pokazać, jak wygląda system i rozmawiać o nim w oparciu o fakty, a nie opinie. Potrzebowaliśmy narzędzia, które da nam obraz systemu i docelowo będzie służyć wszystkim zainteresowanym: pacjentom, szpitalom, Narodowemu Funduszowi Zdrowia, resortowi zdrowia czy Ministerstwu Finansów. Dlatego powstały mapy potrzeb zdrowotnych – po to, by dyskusję na temat systemu ochrony zdrowia oprzeć na danych, a na ich podstawie podejmować decyzje i wyciągać wnioski - tłumaczyła Więckowska.

Dyrektor zaznaczyła, że kiedy powstawał departament analiz - w 2013 roku - szeroki dostęp do danych miał tylko Narodowy Fundusz Zdrowia. Potrzebne było zatem narzędzie, które da Ministerstwu Zdrowia możliwość gromadzenia i analizy informacji o całym systemie ochrony zdrowia.

Profesor zauważyła, że od tamtej pory cele się nie zmieniły. Zmieniło się natomiast podejście do danych i sposób wykorzystywania narzędzi analitycznych.

- Ponad 10 lat temu powszechnie powątpiewano, czy w zarządzaniu ochroną zdrowia można na podstawie danych wyciągać wnioski dotyczące przyszłości, coś obliczyć lub bazować na modelowaniu matematycznym. Dziś nikt już tego nie kwestionuje - powiedziała Więckowska. Wskazała, że w tym czasie zwiększyła się zarówno szczegółowość gromadzonych danych, jak i zakres oraz forma ich publikowania.

- Pierwsze mapy były kilkuset stronicowymi papierowymi dokumentami zawierającymi mnóstwo szczegółowych tabel. Na pewno trudniej było je czytać - wspominała Więckowska.

Dziś na mapy składają się dwa elementy: obwieszczenie ministra zdrowia (obejmuje podsumowanie analiz i kierunki działań na kolejny okres) oraz otwarta aplikacja dostępna na stronie internetowej. Profesor zaznaczyła, że w przyszłości narzędzie ma również umożliwiać pacjentom wyszukiwanie np. szpitali specjalizujących się w określonych świadczeniach.

Dyrektor wyjaśniła, że mapy potrzeb zdrowotnych są przygotowywane na pięcioletnie okresy i co roku aktualizowane. Najnowsze były opublikowane w 2025 roku i na ich podstawie przygotowano dokument określający jakie działania należy podjąć w latach 2027-2031, by odpowiedzieć na zdiagnozowane potrzeby (Krajowy Plan Transformacji).

W tym roku mapy zostały uzupełnione o dodatkowy element - Schemat Zabezpieczenia Opieki Szpitalnej. Obejmuje on wszystkie szpitale mające umowy z NFZ.

Analizy zostały przeprowadzone z uwzględnieniem kryteriów ustalonych z konsultantami krajowymi i wojewódzkimi w poszczególnych dziedzinach. Najczęściej dotyczą rocznej liczby hospitalizacji (ogółem lub związanych z określonymi chorobami) lub liczby wykonanych procedur, a także odległości, jaką trzeba pokonać do najbliższego oddziału określonego typu. W analizie dostępności przyjęto maksymalny czas dojazdu samochodem wynoszący 60 min.

- Schemat powstał nie tylko na bazie analiz, dialogu z konsultantami krajowymi, lecz także modelowania matematycznego. Braliśmy pod uwagę potencjał poszczególnych oddziałów i prognozowane przepływy pacjentów - podkreśliła Więckowska.

Analizowane miejsca udzielania świadczeń podzielono na kilka grup: „spełniające warunki”, „niezbędne ze względu na dostępność czasową”, czyli takie, których utrzymanie jest korzystne ze względu na potrzeby lokalne - oraz „do obserwacji” i „uzupełniające”.

- Do grupy „do obserwacji” trafiły miejsca udzielania świadczeń, którym bardzo mało zabrakło do spełnienia kryteriów - wyjaśniła szefowa departamentu analiz. Zaznaczyła, że okres obserwacji wyniesie dwa lata, po czym przeprowadzona zostanie kolejna ocena spełnienia warunków.

Z kolei jako „uzupełniające” określono miejsca udzielania świadczeń, które nie spełniają przyjętych kryteriów. - Tutaj konieczne jest podejście indywidualne odpowiedzialnych za bezpieczeństwo zdrowotne mieszkańców w swoim regionie - zaznaczyła profesor.

Więckowska podkreśliła, że Schemat Zabezpieczenia Opieki Szpitalnej jest narzędziem analitycznym, które ma służyć przede wszystkim dyrektorom i właścicielom szpitali przy planowaniu dalszych działań zarządczych.

- W przypadku zakresów, które nie spełniają kryteriów, warto zastanowić się nad reorganizacją. Mapa nie zastępuje decyzji zarządczych. Ma sprawić, żeby nie były podejmowane po omacku - wskazała profesor. Dodała, że narzędzie pozwala też zobaczyć zarówno potencjał placówki, jak i jej otoczenie – zawiera dane o wszystkich podmiotach finansowanych przez NFZ, które działają w danym regionie.

Więckowska wskazała, że celem analiz jest znalezienie rozwiązań odpowiadających na potrzeby zdrowotne populacji. Powiedziała, że zabezpieczenie szpitalne jest najdroższą częścią systemu ochrony zdrowia. Zaznaczyła, że nowoczesne myślenie o szpitalnictwie nie opiera się na bazie łóżkowej i infrastrukturalnej.

- Nowoczesny szpital to nie tylko łóżka i budynek, lecz także rozbudowane poradnie, kompleksowa rehabilitacja i opieka zdalna nad pacjentem. Jednocześnie szpital, w rozumieniu bazy łóżkowej, ma stanowić zabezpieczenie świadczeń z udziałem doświadczonego personelu, ale jak najwięcej opieki powinno być realizowane blisko miejsca zamieszkania pacjenta, a nawet w jego w domu - powiedziała.

Dyrektor departamentu analiz podkreśliła, że narzędzie to nie służy „centralnemu sterowaniu” szpitalami, lecz ma dostarczyć wojewodom i samym lecznicom informacji niezbędnych do wyboru kierunków działań.

Jednocześnie profesor podkreśliła, że przy podejmowaniu decyzji o restrukturyzacji, zmianie profilu czy wygaszaniu oddziałów kluczowe powinny być potrzeby pacjentów. Zaznaczyła, że w planach resortu jest ustalenie ryczałtowej płatności dla małych oddziałów, które są niezbędne ze względów geograficznych, ale nie utrzymają się, jeśli będą finansowane wyłącznie za udzielane świadczenia. Dotyczy to m.in. położnictwa i pediatrii.

Mapy potrzeb zdrowotnych w formie elektronicznej na ogólnodostępnej platformie ukazują się od 2019 roku. To Baza Analiz Systemowych i Wdrożeniowych pod adresem basiw.mz.gov.pl. Tam też są publikowane kolejne aktualizacje analiz.

Aneta Pawłowska-Krać (PAP)

kra/ amac/