Nauczycielskie związki zawodowe: wiele problemów nadal pozostaje nierozwiązanych

Przed początkiem nowego roku szkolnego 2026/2027 PAP zapytała szefów trzech największych związków zawodowych zrzeszających nauczycieli i pracowników oświaty: Związku Nauczycielstwa Polskiego, Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” i Wolnego Związku Zawodowego „Forum-Oświata”, z jakim nastrojem wkraczają w nowy rok i jakie oczekiwania mają.

– Jest wiele obszarów w edukacji, które budzą nasz niepokój. Jedne są związane z niskimi wynagrodzeniami, z mizerią finansową i brakami kadrowymi, które z niej wynikają, drugie wiążą się z typowymi szkolnymi sytuacjami – powiedział prezes Związku Nauczycielstwa Polskiego Sławomir Broniarz.

– Fundamentalne znaczenie ma dla nas odpowiedź na pytanie, co dalej z naszą inicjatywą obywatelską, która ma na celu powiązanie wysokości wynagrodzeń nauczycieli ze średnim wynagrodzeniem w gospodarce. Od stycznia 2024 roku nic się w tej sprawie nie dzieje, projekt nowelizacji Karty nauczyciela leży w podkomisji sejmowej. Stąd nasza manifestacja, by przypomnieć politykom, że gdy się składa deklaracje, obietnice, to trzeba być im wiernym i je realizować. Powinna być jasna odpowiedź Sejmu, co dalej w sprawie inicjatywy obywatelskiej – wskazał.

Przypomniał, że z początkiem nowego roku szkolnego rozpocznie się reforma programowa pod nazwą „Reforma26. Kompas Jutra”. Od 1 września 2026 r. zgodnie z nią w przedszkolach i szkołach podstawowych wprowadzana będzie nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego. W roku szkolnym 2026/2027 obejmie uczniów klas I i IV szkół podstawowych. W kolejnych latach obejmie kolejne roczniki. Według MEN ma ona wzmacniać rolę nauczyciela w planowaniu procesu dydaktycznego oraz sprzyjać bardziej angażującej i skutecznej edukacji.

– Pytanie, jaki będzie poziom implementacji tych zmian przez nauczycieli, czy rzeczywiście te zmiany spełnią nasze oczekiwania, czy zgodnie z zapowiedziami podstawa została radykalnie odchudzona, tak by było więcej czasu na pracę z dzieckiem, na poprawę kontaktu z uczniami itd. Ministerstwo zapewnia, że nauczyciele są przygotowani do reformy, że mają wiedzę i umiejętności, by wprowadzić zaplanowane zmiany, że zostali przeszkoleni. Z drugiej strony padają krytyczne wypowiedzi nauczycieli, że nie rozmawiano z nimi na temat zmian, nie było rzeczowej prezentacji. Ta wątpliwość w dalszym ciągu pozostaje. Stąd nasz niepokój. Nauczyciele zastanawiają się też, jak w praktyce będzie wyglądał zakaz korzystania przez uczniów w szkołach podstawowych z telefonów komórkowych – zauważył.

Przewodniczący Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” Waldemar Jakubowski podkreślił, że wciąż aktualne pozostają oczekiwania związku z poprzednich lat, które „wbrew zapowiedziom ministerstwa nie zostały uregulowane”. Wymienił kwestie finansów, godzin ponadwymiarowych oraz nadliczbowych, a także wycieczek.

– Nie mówiąc już o systemie wynagradzania nauczycieli czy też zobowiązaniu państwa do wydawania stałej kwoty na potrzeby edukacyjne w Polsce w powiązaniu z PKB – żebyśmy przynajmniej wydawali te 4,7 proc., czyli średnią OECD – powiedział.

Poinformował, że nowe oczekiwania są związane także z reformą programową „Kompas Jutra”, która – dodał – zobowiązuje nauczycieli do dodatkowej pracy. – A tu ani widu, ani słychu, żeby jakieś dodatkowe z tego tytułu wynagrodzenie miało być nauczycielom proponowane – zauważył.

Według przewodniczącego Wolnego Związku Zawodowego „Forum-Oświata” Sławomira Wittkowicza nastroje są pesymistyczne, co jest związane „z brakiem dialogu, jeśli chodzi o system wynagradzania i realne podwyżki wynagrodzeń dla ogółu nauczycieli, oraz próbą obejścia przepisów prawa i forsowania na siłę zmian dotyczących reformy „Kompas Jutra”. Przypomniał, że nowelizacja ustawy Prawo oświatowe, która miała ułatwić wprowadzenie reformy, została zawetowana przez prezydenta.

– W przyszłym roku po wyborach parlamentarnych może się okazać, że wszystko zostanie cofnięte, anulowane, a to będzie strata nie tylko pieniędzy, ale przede wszystkim potencjału i zaangażowania ludzi. To ma wpływ na nastroje – wskazał.

Zdaniem Jakubowskiego „problemów jest bardzo wiele, tymczasem system nam się sypie”.

– Mamy problemy kadrowe, mamy ukryte problemy kadrowe, bo wykazuje się 17 tys. wakatów, przelicza się je na 11 tys. etatów, ale to jest wierzchołek góry lodowej, bo mamy w systemie bardzo wielu emerytów. Mamy wielu nauczycieli pracujących w godzinach nadliczbowych na półtora etatu, a nawet i więcej, na kilku umowach, więc tak naprawdę te braki są dużo większe – dodał.

Na dużą liczbę wakatów wskazał też Broniarz.

– Chciałbym w tym miejscu nawiązać do wypowiedzi Przemysława Czarnka z czasów, gdy był ministrem edukacji. Powiedział, że „jak brak jest jednego nauczyciela, to nie ma dramatu”. Z własnego szkolnego doświadczenia, jako byłego dyrektora szkoły, wiem, że brak nawet jednego nauczyciela w wymiarze czterech godzin tygodniowo nie pozwala szkole normalnie funkcjonować, bo na jego miejsce nie mamy innego specjalisty w tej dziedzinie. To jest realny problem wielu szkół. Niskie zarobki to odpowiedź na pytanie, dlaczego brakuje nauczycieli. Trzeba to rozwiązać systemowo – wskazał.

Zdaniem Wittkowicza pogłębiający się kryzys kadrowy związany jest przede wszystkim z niskimi wynagrodzeniami. Według niego musi być przyjęty jak najszybciej nowy system wynagradzania uzgodniony z centralami związkowymi, rozpisany na kilka lat.

– To warunek podstawowy, żeby można było rzeczywiście mówić o podnoszeniu wartości pracy i owocach wzrostu gospodarczego, które trafiłyby także do środowiska oświatowego, do nauczycieli i pracowników niepedagogicznych – zaznaczył.

– Nie chcemy być zaskakiwani kolejnymi ideologicznymi pomysłami kierownictwa Ministerstwa Edukacji Narodowej, ponieważ z niewolnika nie będzie pracownika. Uchwalić można wszystko, ale jeżeli zmiany nie zostały wydyskutowane i nie zostały zaakceptowane przez środowisko, to ich realizacja będzie wysoce teoretyczna i przyniesie wysoce wątpliwe efekty – dodał.

Ministra edukacji Barbara Nowacka w lipcu, pytana o wynagrodzenia nauczycieli, przyznała, że „rosną za wolno”.

– Nie dziwię się ich wkurzeniu, kiedy widzą, że w rok za swoją ciężką codzienną pracę zarabiają tyle, co niektórzy lekarze potrafią zarobić w ciągu miesiąca. To bulwersujące. I podzielam ich bulwersację – oświadczyła.

Szefowa MEN przyznała też wówczas, że „wynagrodzenia nauczycieli powinny być powiązane ze wskaźnikami gospodarczymi”. Odnosząc się do projektu obywatelskiego ZNP, który popiera Wolny Związek Zawodowy „Forum-Oświata”, zaznaczyła, że „wymaga bardzo poważnego przepracowania”. – W ministerstwie patrzymy, w jaki sposób, bezpiecznie dla budżetu, zapewnić spokój i te dobre warunki płacowe dla nauczycielek i nauczycieli – dodała.

Obywatelski projekt nowelizacji Karty nauczyciela przygotowany i złożony został w Sejmie w 2021 r. Ponowne pierwsze czytanie projektu przeprowadzone zostało w styczniu 2024 r. Następnie trafił do komisji, a potem podkomisji sejmowej. Od kwietnia 2025 r. w tej sprawie nie odbyło się ani jedno posiedzenie podkomisji odpowiedzialnej za kształt tej ustawy.

Za powiązaniem wynagrodzeń nauczycieli ze średnim wynagrodzeniem w gospodarce opowiada się też Krajowa Sekcja Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”. (PAP)

dsr/ pak/