Przedawnienie roszczeń — terminy, przerwanie biegu i najczęstsze pułapki

Podstawowe terminy

Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej — trzy lata. Ta druga kategoria obejmuje roszczenia banków, firm pożyczkowych i funduszy sekurytyzacyjnych wobec konsumentów, ponieważ wynikają z prowadzonej przez nie działalności. Istotne jest przy tym, że koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego — z wyjątkiem terminów krótszych niż dwa lata. Zasada ta w praktyce wydłuża termin nawet o kilkanaście miesięcy.

Od kiedy biegnie termin

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Przy zobowiązaniach ratalnych termin liczy się odrębnie dla każdej raty, co oznacza, że część roszczenia może być przedawniona, a część nie. Przy roszczeniach bezterminowych — a takimi są roszczenia o zwrot świadczenia nienależnego — wymagalność powstaje po wezwaniu dłużnika do zapłaty. W sprawach konsumenckich orzecznictwo modyfikuje tę zasadę na korzyść konsumenta, przyjmując, że bieg terminu może rozpocząć się dopiero z chwilą powzięcia przez niego wiedzy o wadliwości umowy.

Kancelaria prowadzi sprawy z zakresu prawa cywilnego, w tym spory, w których zarzut przedawnienia ma znaczenie rozstrzygające.

Co przerywa bieg przedawnienia

Bieg terminu przerywa każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw albo egzekwowania roszczeń, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Przerywa go również uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której przysługuje, oraz wszczęcie mediacji. Po przerwaniu termin biegnie od nowa w pełnej długości. Kluczowe ostrzeżenie dotyczy uznania: uznaniem bywa nie tylko podpisanie ugody, ale również dokonanie częściowej wpłaty, złożenie wniosku o rozłożenie na raty albo pisemna prośba o umorzenie odsetek. Symboliczna wpłata proponowana przez windykatora potrafi zatem odnowić roszczenie sprzed wielu lat.

Ochrona konsumenta

Od 2018 roku obowiązuje zasada, zgodnie z którą po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Sąd bada tę okoliczność z urzędu, bez konieczności podnoszenia zarzutu przez pozwanego. Nie oznacza to jednak, że można pozostać biernym: w praktyce to strona pozwana dysponuje wiedzą o datach wymagalności i to jej aktywność procesowa najczęściej doprowadza do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Sąd może wyjątkowo, ze względów słuszności, nie uwzględnić upływu terminu — jest to jednak sytuacja rzadka.

Roszczenia stwierdzone orzeczeniem

Osobny reżim dotyczy roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu, ugodą sądową albo orzeczeniem sądu polubownego. Przedawniają się one z upływem sześciu lat, niezależnie od tego, jaki termin obowiązywał dla roszczenia pierwotnie. Ma to znaczenie praktyczne przy starych tytułach wykonawczych: jeżeli wierzyciel przez lata nie prowadził egzekucji, tytuł może utracić skuteczność, co stanowi podstawę powództwa przeciwegzekucyjnego.

Praktyczne wnioski

Po pierwsze, warto ustalać daty wymagalności zanim podejmie się jakiekolwiek działania wobec wierzyciela — informacja o tym, kiedy roszczenie stało się wymagalne, bywa cenniejsza niż argumentacja merytoryczna. Po drugie, nie należy dokonywać wpłat ani podpisywać dokumentów pod wpływem presji, dopóki sytuacja prawna nie zostanie wyjaśniona. Po trzecie, przy własnych roszczeniach wobec instytucji finansowych warto działać bez zwłoki: choć orzecznictwo chroni konsumentów, ustalenie momentu, od którego mogli oni dowiedzieć się o wadliwości umowy, pozostaje przedmiotem oceny sądu.

Zagadnienia przedawnienia mają szczególne znaczenie w sprawach bankowych oraz w sporach z nabywcami wierzytelności. Aby ocenić sytuację w swojej sprawie, skontaktuj się z kancelarią.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.