Śląskie/ Ponad 6,6 tys. przeszczepień szpiku w katowickim szpitalu od 1991 r.

Z okazji Dnia Dawcy Szpiku kierownik Kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku prof. Grzegorz Helbig podkreślił, że placówka wykonuje rocznie ok. 150 przeszczepień od dawców, w tym rodzinnych i niespokrewnionych. W 2025 r. przeprowadzono tam 302 transplantacje krwiotwórczych komórek macierzystych, uwzględniając również przeszczepienia autologiczne, w których pacjent otrzymuje własne komórki.

– Przeszczepienia to jedyna metoda wyleczenia niektórych chorób hematologicznych. Jesteśmy w stanie wyleczyć około 50-60 proc. nowotworów hematologicznych, a wyniki z roku na rok są coraz lepsze – wyjaśnił prof. Helbig.

Dodał, że zwiększyła się również granica wieku pacjentów kwalifikowanych do transplantacji. Dawniej wynosiła około 50 lat, obecnie może sięgać 75 lat, jeśli chory jest w dobrej kondycji i nie ma istotnych chorób współistniejących.

Wybierając dawcę niespokrewnionego, lekarze biorą pod uwagę przede wszystkim zgodność tkankową, a także wiek dawcy, jego grupę krwi i stan wirusologiczny. Preferowane są osoby młode, zwykle w wieku 20-30 lat. W większości przypadków udaje się znaleźć odpowiedniego dawcę, choć zdarzają się sytuacje, w których konieczne jest wykorzystanie komórek od członka rodziny, który nie jest w pełni zgodny tkankowo.

– W naszych rodzinach mamy zwykle dwójkę, maksymalnie trójkę dzieci, więc w pełni zgodnych dawców rodzinnych nie jest zbyt wielu – wyjaśnił prof. Helbig. Alternatywą są przeszczepienia haploidentyczne, w których wystarczy około 50 proc. zgodności tkankowej. Ich liczba rośnie, a wyniki są porównywalne z transplantacjami od w pełni zgodnych dawców rodzinnych.

W Polsce zarejestrowanych jest około 2,5 mln potencjalnych dawców szpiku. Katowicki ośrodek korzysta zarówno z krajowej bazy, jak i rejestrów zagranicznych.

Według lekarza jednym z głównych wyzwań pozostaje zapobieganie nawrotom choroby po transplantacji oraz ograniczanie powikłań, w tym choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi, w której komórki dawcy atakują tkanki biorcy. Ostra postać tego powikłania występuje u około 10 proc. pacjentów, a leczenie ciężkich przypadków nadal stanowi problem.

Wbrew obawom wielu potencjalnych dawców komórki krwiotwórcze najczęściej pobiera się nie ze szpiku, lecz z krwi obwodowej. Jak wyjaśnił prof. Helbig, dotyczy to około 90 proc. donacji. Dawca otrzymuje wcześniej zastrzyki pobudzające uwalnianie komórek do krwi, a następnie są one zbierane za pomocą specjalnego urządzenia. Zabieg trwa kilka godzin i zwykle pozwala wrócić do domu tego samego dnia.

– Obawy, że oddanie komórek będzie miało długotrwałe konsekwencje zdrowotne, nie znajdują potwierdzenia w wieloletnich obserwacjach. Mogą wystąpić przejściowe dolegliwości, np. ból w miejscu zastrzyku, krótkotrwała gorączka czy złe samopoczucie – zaznaczył lekarz.

Koordynator ds. transplantacji szpiku Kamil Wieczorek wyjaśnił, że do bazy potencjalnych dawców można zapisać się m.in. w regionalnych centrach krwiodawstwa lub fundacji DKMS. Rejestracja polega na pobraniu próbki krwi lub wymazu z policzka, a dane trafiają do międzynarodowej bazy dawców.

– To, że ktoś zarejestrował się jako potencjalny dawca, nie oznacza, że na pewno zostanie poproszony o donację. Wszystko zależy od zgodności genetycznej z konkretnym pacjentem – wyjaśnił Wieczorek. Dodał, że górna granica wieku dawcy wynosi obecnie około 55 lat.

O znaczeniu dawstwa opowiedziała Agnieszka Bąk z Jastrzębia-Zdroju, u której w 2023 r. zdiagnozowano ostrą białaczkę szpikową. Ponieważ nie udało się znaleźć odpowiedniego dawcy niespokrewnionego, komórki do przeszczepienia w marcu 2024 r. oddał jej młodszy syn Jakub. – Ja dałam mu życie, on mi dał życie – podsumowała.

Dwa lata później dawcą został także jej starszy syn Mikołaj. W marcu oddał komórki krwiotwórcze mężczyźnie z Węgier.

Program transplantacyjny w katowickim szpitalu rozpoczął się w 1991 r. W 1997 r. przeprowadzono tam pierwsze w Polsce przeszczepienie od dawcy niespokrewnionego. Ośrodek wykonuje obecnie wszystkie rodzaje transplantacji krwiotwórczych komórek macierzystych, a jego pacjenci pochodzą z całego kraju.(PAP)

jms/ agz/