Śląskie/ We wtorek w Katowicach wernisaż wystawy pt. „Mieli wrócić za 14 dni”

Wernisaż wystawy, opowiadającej o losie wywiezionych i dramacie ich rodzin odbędzie się najbliższy wtorek w Przystanku Historia – Centrum Edukacyjnym IPN im. Henryka Sławika w Katowicach.

Termin „Tragedia Górnośląska” określa akty terroru i represje wobec ludności cywilnej, które rozpoczęły się na Górnym Śląsku wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej w 1945 r. Do ZSRR wywieziono wówczas kilkadziesiąt tysięcy mieszkańców. Decyzją sejmików woj. śląskiego i opolskiego ubiegły rok ustanowiono w obu regionach Rokiem Tragedii Górnośląskiej. Obie izby polskiego parlamentu podjęły uchwały upamiętniające ofiary tej tragedii.

Na potrzeby ekspozycji pt. „Mieli wrócić za 14 dni” zgromadzono fotografie, dokumenty i przedmioty osobiste. Zbigniew Gołasz z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Katowicach zaznaczył, że w powstanie wystawy zaangażowali się mieszkańcy Ostropy, którzy przekazywali pamiątki po swoich bliskich. Wtorkowemu wernisażowi będzie towarzyszyła projekcja filmu pt. „Przemilczana Tragedia 1945” w reż. Adama Turuli.

Jak podaje IPN, w 1945 r. do Związku Radzieckiego zostało deportowanych 279 mieszkańcach Ostropy. Trafili oni do kopalń w Donbasie i kopalń torfu na Białorusi. Według obliczeń dr. Dariusza Węgrzyna, który od lat zajmuje się tematyką Tragedii Górnośląskiej, z 40 proc. z nich nie powróciło z zesłania.

Wystawa została przygotowana przez dr Elżbietę Borkowską oraz pochodzące z Ostropy Urszulę Dylong i Anielę Jonderko przy współudziale mieszkańców Ostropy. Nie jest to pierwsze upamiętnienie tamtych wydarzeń. Kuratorki wystawy oraz dr Węgrzyn w 2014 r. opublikowali, wydaną przez IPN oraz Muzeum w Gliwicach książkę p.t. „Mieli wrócić za czternaście dni. Mieszkańcy Ostropy w obozach pracy przymusowej w Związku Sowieckim (1945-1946)”. Oprócz tego ofiary internowania upamiętnia tablica wmurowana w ścianę pomnika poległych w wojnach światowych mieszkańców Ostropy.

Gdy w styczniu 1945 r. na Górny Śląsk wkroczyła Armia Czerwona, wypierająca oddziały niemieckie, mieszkańcy tych ziem doświadczali licznych represji, w tym gwałtów i mordów. Rozpoczęła się też akcja masowych zatrzymań i deportacji do pracy przymusowej, co miało być swoistą formą reparacji wojennych.

Górnoślązacy byli wożeni na Wschód w bydlęcych wagonach nazywanych na Śląsku „krowiokami”; podróż trwała nawet kilkadziesiąt dni. Część deportowanych nie przeżyło transportu. W obozach na Wschodzie Ślązacy więzieni byli w bardzo trudnych warunkach, w barakach, z głodowymi racjami żywnościowymi, ograniczonym dostępem do wody pitnej i bez opieki medycznej. Wielu z wywiezionych nigdy nie wróciło ze zsyłki. Pozbawione często jedynych żywicieli rodziny żyły w skrajnej nędzy.

Powstałe w publicystyce określenie „Tragedia Górnośląska” początkowo odnoszone było do wywózek górników do pracy przymusowej w Związku Radzieckim. Stopniowo definicja objęła nie tylko internowanie i aresztowanie przez NKWD oraz deportacje do łagrów i batalionów roboczych, ale też zbrodnie Armii Czerwonej popełnione na cywilach na miejscu - grabieże, gwałty i masowe morderstwa czy zniszczenie miast i wsi. Trzecią składową pojęcia są represje, jakie spadły na Górnoślązaków ze strony nowych komunistycznych władz Polski, które przejęły władzę w regionie.

W czasach PRL Tragedia Górnośląska była tematem tabu, informacje o represjach dokonywanych przez Armię Czerwoną nie mieściły się w oficjalnej narracji o „wyzwoleniu”. Przywracanie pamięci o ofiarach jest możliwe od czasu upadku komunizmu. Od tego czasu pojawiło się wiele podobnych inicjatyw. Wystawa „Mieli wrócić za 14 dni” jest jedną z form upamiętnienia. Będzie można ją oglądać do 13 listopada. (PAP)

kon/ dki/