Papież Leon XIV w ogłoszonej w ubiegłym tygodniu encyklice „Magnifica humanitas” („Wspaniałe człowieczeństwo”) zwrócił m.in. uwagę, że do dóbr przeznaczonych powszechnie dla wszystkich można obecnie zaliczyć także nowe formy własności: patenty, algorytmy, platformy cyfrowe, infrastrukturę technologiczną i dane. Zaznaczył, że kiedyś to przede wszystkim państwa prowadziły innowacje. Zaznaczył, że dziś „głównymi motorami rozwoju są podmioty prywatne, często ponadnarodowe, dysponujące zasobami i zdolnością oddziaływania większymi niż wiele rządów”.

Ekonomista, współprzewodniczący Polskiej Sieci Ekonomii dr Jan Oleszczuk-Zygmuntowski powiedział PAP, że papieska encyklika pokazuje, iż problem, z którym się mierzymy, nie dotyczy tylko cyberbezpieczeństwa albo niedostatecznej cyfryzacji gospodarki, jak często sądzą polscy politycy czy urzędnicy. Według eksperta papież podkreśla, że coraz bardziej zautomatyzowane systemy przetwarzania danych i przepływu informacji niszczą demokratyczne społeczeństwo, zastępując je wręcz systemem totalitarnym.

Leon XIV napisał m.in., że ci, którzy dysponują potężnymi środkami technicznymi i ekonomicznymi, mają wielką zdolność wywoływania przemian kulturowych i przekonywania znacznej liczby osób co do tego, jaka jest prawda. Papież podkreślił, że jest to „czysta władza pozbawiona prawdy, która w sposób subtelny lub jawny narzuca to, co chce, aby inni uznali za prawdziwe”. W kolejnych fragmentach Leon XIV cytuje filozofkę Hannah Arendt, która napisała, że obojętność wobec prawdy powoli, lecz nieuchronnie prowadzi ku totalitaryzmowi, a idealnym poddanym w tym systemie jest człowiek nierozróżniający prawdy i fałszu.

Zdaniem eksperta debata w Polsce o suwerenności cyfrowej nie przekłada się na konkretne decyzje. – Gdybyśmy powiedzieli, że nie kupimy rozwiązań firm Big Tech, bo zbudujemy swoje, a ich przedstawicielom, że nie będą mieli dostępu do spotkań z ministrami czy do kontraktów ze spółkami Skarbu Państwa, wywołałoby to konflikt, którego nasi decydenci dziś się boją – ocenił.

Zwrócił uwagę, że Big Techy podpisują regularnie umowy z firmami strategicznymi, jak z Orlenem w 2025 i 2026 r. (w 2025 r. Orlen podpisał z Google Cloud porozumienie o współpracy przy wdrażaniu rozwiązań sztucznej inteligencji, zaś w 2026 r. z Amazon Web Services (AWS) porozumienie o migracji systemów IT – PAP).

Rozmówca PAP zaznaczył, że każdy podmiot, który podpisuje umowę ze spółką podlegającą pod tzw. Cloud Act (amerykańskie prawo federalne – PAP) powinien mieć świadomość, że z przyczyn bezpieczeństwa narodowego Stanów Zjednoczonych amerykańskie służby mają prawo pozyskania dowolnej informacji i dowolnych danych tej spółki.

– Te umowy za 5-10 lat mogą być kwestionowane jako ujawnienie tajemnicy państwowej, naruszenie polskiej konstytucji, mogą być ścigane z urzędu. Dlatego przestrzegałbym przed podpisywaniem umów z dostawcami chmury, którzy nie są w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) – powiedział.

Oleszczuk-Zygmuntowski uważa też, że państwa, które pozwoliły na prywatyzację strategicznej infrastruktury w swoich podstawowych systemach zdrowia, finansów, bezpieczeństwa, realnie nie są niepodległymi państwami. – W tym sensie Polska nie jest niepodległym krajem, jest kolonią. Posiada formalne przymioty niepodległego kraju z ery kapitalizmu przemysłowego i ery demokracji parlamentarnej, czyli sprzed 100 czy 200 lat – ocenił.

Według eksperta od strony technologicznej czy finansowej stworzenie rozwiązań dla administracji publicznej nie jest problemem. Rozmówca PAP zauważył, że w obszarze usług chmurowych działa polska firma Polcom, a od polskiego CloudFerro usługi chmurowe kupuje Europejska Agencja Kosmiczna. Zwrócił uwagę, że kraje europejskie tworzą pakiety biurowe, żeby uniezależnić się od ekstremalnie drogich i niebezpiecznych systemów Big Techów: Francuzi stworzyli La Suite, Niemcy – Nextclouda.

– Zlecenie wykona przeciętna firma programistyczna, gdy położy się na stole pieniądze. Problem polega na tym, że państwo, które powinno być pierwszym zamawiającym, wyznaczać standardy na rynku dla samorządów, organizacji pozarządowych, firm, nie próbuje – ocenił. Zastrzegł przy tym, że powoli zaczyna się coś zmieniać: powstał rządowy zespół do spraw Open Source, rozwija się platforma społecznościowa PLZ. – Ale dzieje się to zbyt powoli, zbyt późno – uznał.

Przedstawiciele fundacji, spółdzielni i stowarzyszeń podpisali się w sobotni wieczór pod deklaracją powołującą Sojusz Przyjaciół Otwartego i Wolnego Oprogramowania (SPOIWO). Inicjatywę przeprowadzono w czasie konferencji zorganizowanej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM).

– Uważamy, że jeśli państwo wydaje publiczne pieniądze, czyli zebrane od obywateli, to nie powinno budować rozwiązań, których kodów nie chce obywatelom ujawnić – powiedział PAP Oleszczuk-Zygmuntowski. (PAP)

Wywiad z Janem Oleszczukiem-Zygmuntowskim ukaże się w serwisie o godz. 6.41.

kno/ pś/ joz/