Ekspertka:  co dziesiąta pacjentka w ciąży ma cukrzycę

Zgodnie z danymi statystycznymi, z zaburzeniami tolerancji glukozy zmaga się już co dziesiąta ciężarna. Odsetek ten uległ podwojeniu w ciągu ostatniej dekady (w 2015 roku wynosił ok. 5-6 proc.).

- Przesuwa się wiek kobiet decydujących się na ciążę, przybywa też pacjentek z nadwagą i otyłością - zauważyła kierownik Kliniki Położnictwa, Perinatologii i Neonatologii CMKP i prorektor ds. dydaktyczny CMKP prof. Kosińska-Kaczyńska.

Jak podkreśliła prof. Katarzyna Kosińska-Kaczyńska, opieka nad takimi pacjentkami musi mieć charakter interdyscyplinarny.

Wyjaśniła, że przełomem ostatnich lat jest wprowadzenie refundacji systemów ciągłego monitorowania glikemii (CGM) opartych na sensorach mocowanych na skórze. Pozwala to na stały podgląd profilu dobowego stężenia glukozy w płynie śródtkankowym i natychmiastowe reagowanie na wahania poziomu cukru.

W tej chwili pacjentki mogą odejść od mierzenia glikemii w tradycyjny sposób, czyli glukometrem i nakłuwaniem palca kilka razy dziennie. Dostępne są systemy ciągłego monitorowania – mechanizm przytwierdzany do skóry mierzy cały czas poziom glukozy, dając pełny profil dobowy. Urządzenie na bieżąco alarmuje, gdy glukoza zbytnio obniża się lub podwyższa. - Pozwala to także pacjentkom być pod opieką w ramach telemedycyny — powiedziała prof. Kosińska-Kaczyńska.

Specjalistyczną opiekę zapewnia Warszawski Ośrodek Perinatalnej Opieki Diabetologicznej (WOPOD) przy Szpitalu Bielańskim. Eksperci dzielą ciężarne zmagające się z problemem hiperglikemii na dwie grupy: pacjentki, które miały cukrzycę typu 1 lub 2 przed zajściem w ciążę i pacjentki, u których zaburzenia gospodarki węglowodanowej ujawniają się dopiero w trakcie ciąży.

Pacjentki niejednokrotnie wymagają opieki diabetologa, endokrynologa, ale też intensywnej insulinoterapii, najlepiej w ośrodku z pełnym zapleczem internistycznym, diabetologicznym i położniczym.

- Chcemy pokazać, że skoordynowana opieka nad pacjentką jest potrzebna i powinna być dostępna w coraz większej liczbie miejsc. To, w jaki sposób cukrzyca w ciąży będzie prowadzona i wyrównana, skutkuje tym, czy urodzi się zdrowe dziecko — co w aspekcie spadającej liczby urodzeń w naszym kraju jest nie do przecenienia — wskazała prof. Kosińska-Kaczyńska.

Jak podkreśliła ekspertka, niewykryta lub źle kontrolowana cukrzyca niesie poważne konsekwencje zdrowotne — dla matki i dziecka. Przenikający przez łożysko nadmiar glukozy prowadzi do tzw. makrosomii, czyli nadmiernej masy płodu związanej z otłuszczeniem tkankowym.

Te dzieci rozwijają się w środowisku nadmiernej podaży glukozy, są otyłe już w trakcie rozwoju wewnątrzmacicznego. To generuje ryzyko urazów okołoporodowych i konieczności cięcia cesarskiego. - Co więcej, ich metabolizm zostaje zaprogramowany na przyszłość: częściej chorują potem na otyłość, nadciśnienie i cukrzycę — powiedziała.

U kobiet z niewyrównaną cukrzycą typu 1 w pierwszych tygodniach ciąży (w okresie organogenezy) drastycznie rośnie ryzyko ciężkich wad rozwojowych u dziecka, takich jak wady serca czy zespół regresji kaudalnej, który powoduje m.in., że dziecko ma nieprawidłowo wykształcony kręgosłup. Z kolei dla matki utrzymująca się hiperglikemia to przyspieszenie zmian naczyniowych – ryzyko retinopatii, uszkodzenia nerek (nefropatii), choroby wieńcowej czy stopy cukrzycowej.

Polski standard opieki okołoporodowej precyzyjnie reguluje diagnostykę: badanie glukozy na czczo wykonuje się na początku ciąży, a doustny test obciążenia glukozą (OGTT) między 24. a 28. tygodniem. Problem nieprawidłowo prowadzonej cukrzycy dotyczy jednak 1–2 pacjentek miesięcznie w skali oddziału prof. Kosińskiej-Kaczyńskiej.

- Trafiają do nas pacjentki w zaawansowanej ciąży, które nie wiedziały o chorobie. Często są to pacjentki z zagranicy, zwłaszcza z Ukrainy, gdzie opieka perinatalna i system badań przesiewowych nie są tak usystematyzowane, jak u nas — powiedziała specjalistka.

Dodała, że jeśli glikemia nie była wyrównana od początku ciąży, wiąże się to z konsekwencjami metabolicznymi na lata dla pacjentki i dziecka.

Ekspertka podkreśliła,  że obok farmakoterapii, w kontrolowaniu cukrzycy kluczowa jest zmiana nawyków — stosowanie diety oraz przełamanie mitu o zakazie aktywności fizycznej w ciąży, która w rzeczywistości znacząco wspomaga prawidłowe wyrównanie glikemii.

6 listopada odbędzie konferencja naukowa „Razem dla zdrowej ciąży – diabetologia i perinatologia”  dla lekarzy i położnych poświęcona interdyscyplinarnej opiece nad kobietą ciężarną z cukrzycą przedciążową i ciążową. Konferencja jest organizowana przez kliniki CMKP umieszczone w Szpitalu Bielańskim i Warszawskim Instytucie Zdrowia Kobiet. Wydarzenie odbędzie się stacjonarnie i on-line. 

Alicja Kublicka (PAP)

kub/ kra/