Okazuje się, że można to uzyskać, stosując większe dawki pierwszego leku na SMA – nusinersenu.

- U dorosłych pacjentów z SMA, którym podawano nusinersen w wyższej dawce, obserwowano poprawę funkcji ruchowych i mniejsze ryzyko stosowania stałej wentylacji, a także mniejszą liczbę hospitalizacji – wymieniła w rozmowie z PAP dr Anna Łusakowska z Warszawskiego Uniwersytety Medycznego.

Rdzeniowy zanik mięśni jest poważnym schorzeniem nerwowo-mięśniowym o podłożu genetycznym. W trakcie postępu choroby dochodzi do obumierania neuronów ruchowych (tzw. motoneuronów) w rdzeniu kręgowym, odpowiadających za pracę mięśni. Prowadzi to do stopniowego osłabienia i zaniku mięśni. W czasach, gdy nie było skutecznych terapii, najszybszy postęp choroby widoczny był u dzieci z SMA typu 1., które nigdy nie nabywały umiejętności samodzielnego siedzenia ani chodzenia. Dynamiczny proces utraty siły mięśni i ich zanik prowadziły do niewydolności oddychania i zaburzeń połykania.

Każdego roku w Polsce rodzi się ok. 30–40 niemowląt z SMA, a ogólną liczbę chorych szacuje się na ok 1400- 1600 osób.

W ostatnich latach dokonała się rewolucja w leczeniu rdzeniowego zaniku mięśni, która doprowadziła do tego, że SMA - z choroby śmiertelnej - zmieniło się w schorzenie przewlekłe, nie postępujące. Natomiast dzięki badaniom przesiewowym noworodków skuteczne terapie leczenie można obecnie rozpoczynać na etapie przedobjawowym, co powoduje, że rozwój ruchowy dzieci z SMA będzie zbliżony do rozwoju ich zdrowych rówieśników.

Według prof. Anny Kostery-Pruszczyk, kierownik Katedry i Kliniki Neurologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, tempo utraty motoneuronów u pacjentów z różnymi typami SMA jest różne. Specjalistka mówiła o tym na spotkaniu prasowym 14 kwietnia, poświęconym leczeniu tego schorzenia. Najszybciej są one tracone w SMA typu 1, które dotyka dzieci w wieku wczesnoniemowlęcym. Dlatego tak ważna jest możliwość leczenia ich w okresie przedobjawowym. W typie 2 i 3 SMA motoneurony tracone są wolniej, ale proces jest postępujący i nieodwracalny.

Jak wyjaśniła neurolog, gdy motoneuron obumrze, sąsiedni neuron ruchowy „rusza na pomoc i obejmuje opieką te włókna mięśniowe, które utraciły nadzór swojego motoneuronu”. - Dochodzi do procesu tzw. reinerwacji. Jest to mechanizm częściowej kompensacji - wyjaśniła prof. Kostera-Pruszczyk. Zwróciła uwagę, że oprócz sprawnych motoneuronów oraz tych trwale obumarłych, których nie da się przywrócić do pracy, istnieje też pula „uśpionych” neuronów ruchowych.

- Są one w okresie dysfunkcji, ale wciąż żyją i jest nadzieja, że dzięki odpowiedniej interwencji można je obudzić i zmusić do aktywności – dodała.

Przypomniała, że pojawiają się wyniki badań prowadzonych zarówno na modelach SMA, jak i wśród pacjentów z rdzeniowym zanikiem mięśni, które sugerują, że faktycznie jest to możliwe.

Specjalistka zaznaczyła, że jest to bardzo ważne, ponieważ każdy motoneuron jest potrzebny do tego, aby mięsień pozostał sprawny. Jak wyjaśniła, jeżeli mięsień jest unerwiony przez pięć motoneuronów, z których jeden obumrze, a dwa zostaną „uśpione”, to pozostałym dwóm czynnym motoneuronom będzie bardzo trudno skompensować ten ubytek. - Ale jeżeli obudzimy chociaż jeden „śpiący” motoneuron, to będzie już znacznie łatwiej. A gdy obudzimy dwa - to będzie oznaczać, że mięsień stracił tylko 20 proc. swoich możliwości, a nie 60 proc. – tłumaczyła prof. Kostera-Pruszczyk. Dodała, że proces ten, przynajmniej częściowo, jest możliwy dzięki innowacyjnym terapiom.

Specjalistka zwróciła uwagę, że obecnie naukowcy nie potrafią określić jak długo populacja „uśpionych” neuronów ruchowych jest gotowa do ponownego podjęcia swojej funkcji. Badania wskazują jednak, że im szybciej uda się wybudzić większą ich liczbę, tym lepiej.

Dr Anna Łusakowska z Katedry i Kliniki Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego powiedziała PAP, że obecnie nadzieją na szybsze wybudzenie „uśpionych” motoneuronów oraz lepszą ich ochronę jest stosowanie wyższych dawek leku na SMA o nazwie nusinersen.

W badaniu o akronimie DEVOTE wykazano, że podanie wyższej dawki pacjentom z SMA szybciej (niż w przypadku mniejszej dawki) prowadzi do spadku stężenia neurofilamentów. Białka te są składnikiem każdej komórki nerwowej, a w wyniku jej uszkodzenia wydostają się na zewnątrz – do płynu mózgowo-rdzeniowego i do krwi.

Wyższy poziom neurofilamentów oznacza bardziej nasilony proces neurodegeneracji, czyli uszkodzenia motoneuronów.

Według specjalistek szybki spadek poziomu neurofilamentów wskazuje na to, że proces degeneracji motoneuronów jest hamowany skuteczniej. Innymi słowy, z badań wynika, że u pacjentów stosujących wyższą dawkę leku można ochronić większą liczbę motoneuronów, ale też szybciej wybudzić te, które są „uśpione”.

W badaniu DEVOTE przejście pacjentów na wyższą dawkę po średnio czterech latach stosowania mniejszej dawki korelowało z poprawą funkcji ruchowych. Jest to ważne, bo uzyskanie nowych funkcji ruchowych przekłada się na większą samodzielność i sprawność, np. pacjent może samodzielnie jeść, czesać się czy chodzić na dłuższe dystanse - podkreśliły specjalistki.

- Widzimy potencjał w stosowaniu wyższych dawek, dlatego mamy nadzieję, że nasi pacjenci z SMA będą mogli z nich korzystać w ramach programu lekowego już od lipca – skomentowała dr Łusakowska. Przypomniała, że nowy schemat leczenia wyższymi dawkami nusinersenu został w styczniu 2026 r. zarejestrowany przez Europejską Agencję Leków.

Joanna Morga (PAP)

jjj/ zan/