Diagnozę sytuacji branży i regionu wraz z rekomendacjami przedstawił profesor Głównego Instytutu Górnictwa - PIB Stanisław Tokarski. Ocenił, że do przyjęcia ram czasowych transformacji Śląska niezbędne jest przyjęcie doktryny bezpieczeństwa i suwerenności energetycznej Polski, w tym określenie roli i perspektyw dla węgla.

Potrzebne jest określenie realnych perspektyw dla górnictwa w kontekście obecnego stanu transformacji energetycznej - to jeden z wniosków z konferencji "Suwerenność zaczyna się na Śląsku", która odbyła się w poniedziałek w Katowicach.

Ekspert zastrzegł przy tym, że oparcie bilansowania krajowego systemu w okresie transformacji tylko na gazie jest skrajnie ryzykowne i nieodporne na możliwe kryzysy regionalne - stąd potrzeba bilansowania Krajowego Systemu Elektroenergetycznego na dwóch filarach: węglowym i gazowym.

- Dopóki nie będziemy mieć pracującej elektrowni jądrowej, utrzymanie dyspozycyjności bloków węglowych jest racją stanu, aby mieć możliwość sterowania systemem elektroenergetycznym - stwierdził Tokarski. - Istniejące elektrownie węglowe mogą stanowić rezerwę systemu elektroenergetycznego po 2035 r. - dodał, wyjaśniając, że chodzi o pokrycie luki mocowej w źródłach sterowalnych w niewielkiej skali setek godzin rocznie, węglowych, jak i szczytowych gazowych.

- Gdyby dzisiaj ze strony rządu przyszła informacja: potrzebujemy 10 mln ton węgla w 2040 r. - nawet jak to trochę za dużo, ale to również jest to koszt bezpieczeństwa energetycznego i pewnej niezależności - to byłby to kierunek restrukturyzacji Śląska, byłoby wiadomo, co robić z elektrowniami i kopalniami - uznał profesor GIG.

Przyznał, że krajowe górnictwo wymaga zwiększenia efektywności kosztowej, ale biorąc pod uwagę wyższe koszty wydobycia niż węgla importowanego, porównując przyspieszoną likwidację i substytucję węgla krajowego, jego zdaniem opłaca się zapłacić więcej. - To powinno być podstawą dopłat do górnictwa - ocenił Tokarski.

Rekomendacje współorganizującego konferencję stowarzyszenia Biznes - Nauka - Samorząd "Pro Silesia" przedstawił jego ekspert Michał Śmierciak z firmy doradczej Amplio. Jak powiedział, górnictwo węgla kamiennego dziś to rozproszeni producenci, konkurujący o ten sam malejący rynek. Sprzedaż węgla odbywa się w cenach niepokrywających kosztów działalności, czego konsekwencją są dotacje Skarbu Państwa - w tym roku 9 mld zł; według projektu na 2026 r. 5,5 mld zł. Korzysta na tym energetyka, kupując węgiel po relatywnie niskich cenach.

Zdaniem Śmierciaka należy przeprowadzić analizę rentowności i perspektywiczności poszczególnych firm i kopalń. Potrzebne są: maksymalizacja efektywności wydobycia, konsolidacja podmiotów górniczych, aby nie rywalizowały wewnętrznie ze sobą, a także dopasowanie planu wydobycia do spodziewanego zapotrzebowania, przy koncentracji zasobów w najbardziej efektywnych kopalniach.

- Nie oczekujemy, że przedsiębiorstwa górnicze będą superrentowne, ale powinny być w stanie pokryć koszty działalności, czyli takie zero plus, przy dostosowaniu potencjału produkcyjnego do miksu energetycznego. Oczywiście kluczowy jest aspekt społeczny: stabilne miejsca pracy w najbardziej efektywnych kopalniach i jasne plany osłonowe - stwierdził ekspert Amplio.

Biorący udział w dyskusji prezes Stowarzyszenia Prawników Prawa Energetycznego Filip Elżanowski zastrzegł, że konsolidacja branży byłaby trudna ze względu na europejskie przepisy dot. pomocy publicznej, służące m.in. eliminacji węgla w perspektywie 2035 r. - Może ta integracja nie powinna być pionowa, a w jakiś sposób kontraktowa, ale tam też trzeba zdecydowanie uważać - zasugerował Elżanowski.

Prezes Enei Grzegorz Kinelski mówił o korzyściach i zagrożeniach z doświadczenia pionowej integracji zasobów, na przykładzie Bogdanki i elektrowni tej grupy.

Profesor SGH, członek rady nadzorczej PGE Andrzej Rzońca zdiagnozował natomiast, że w kontekście danych ekonomicznych dotyczących obecnej skali górnictwa jako branży, wobec innych dziedzin gospodarki kraju i regionu, ważniejsza jest dyskusja, jak obniżać ceny energii, przede wszystkim dla przemysłu, niż na temat samego kształtu transformacji.

Dyrektor Głównego Instytutu Górnictwa - PIB Jarosław Zagórowski, odnosząc się do słów Rzońcy, stwierdził, że górnictwo jest sektorem schyłkowym, ale należy pożegnać je z honorami.

- Nie oglądajmy się na ten Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu, który nam Unia nakazuje, bo go do tej pory tak naprawdę cały czas nie ma. Jeśli będziemy mieli odpowiedź w Polityce Energetycznej Państwa, która wiąże energetykę z przemysłem, wtedy będziemy wiedzieli, ile nam potrzeba węgla, w jakim okresie - uznał szef GIG.

Ekonomista Marek Zuber z Akademii WSB zwrócił uwagę na nieprzewidywalność otoczenia politycznego, technologicznego i ekonomicznego, które - jak zaznaczył - będą wpływać na transformację. Zuber podkreślił, że doświadczenia z inwestycji energetycznych na świecie pokazują zazwyczaj znaczne opóźnienia.

Jarosław Wajer z firmy doradczej EY wyraził z kolei opinię, że daty dotyczące wykorzystania węgla w energetyce będą znacznie krótsze niż 2040 r. z powodu np. braku inwestycji w istniejące elektrownie węglowe, które szybko przestaną być zdolne do pracy.

Wajer zastrzegł, że nie wierzy w konsolidację, skoro 20 lat prób konsolidacji w sektorze nie rozwiązało problemu. Ocenił, że region i branża są w stanie wywalczyć konsolidację na poziomie Unii Europejskiej, ale będzie to oznaczało stratę czasu i możliwości ściągnięcia np. przemysłów przyszłości.

W ocenie eksperta EY transformacja energetyczna oznacza wiele ryzyk, ale też szans. Wajer wyraził też przekonanie, że część finansowania działań transformacyjnych powinna wynikać z kapitału pracowników i mieszkańców regionu, co służyłoby efektywności.

Konferencję "Suwerenność zaczyna się na Śląsku" współorganizowały samorząd województwa śląskiego, stowarzyszenie Biznes - Nauka - Samorząd "Pro Silesia", Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia, Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna oraz Europe Direct Śląskie. (PAP)

mtb/ mmu/