Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport z kontroli oceny prawidłowości i rzetelności działań w obszarze pomocy osobom wykluczonym cyfrowo w pozyskaniu wsparcia finansowego z środków publicznych przyznawanych przez urzędy pracy i Agencję Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Kontrolą objęto Ministerstwo Cyfryzacji, centralę i cztery oddziały regionalne ARiMR, 10 powiatowych urzędów pracy (PUP) i 10 starostw powiatowych.

Uprawnienia MC były zbyt małe

Jak przekazała NIK, problem wykluczenia cyfrowego został dostrzeżony przez Ministra Cyfryzacji. Jednak zdaniem urzędników jego działania w tym zakresie były niewystarczające, a podjęte działania nie zapewniały osobom i podmiotom wykluczonym cyfrowo równego dostępu do środków publicznych.

„Kluczowy program mający na celu podnoszenie kompetencji cyfrowych w społeczeństwie (Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych) został przygotowany nierzetelnie, a jego realizacja była nieterminowa” – napisała Izba dodając, że jednym z problemów w jego realizacji były niewystarczające uprawnienia szefa resortu.

„Minister Cyfryzacji nie miał przypisanej funkcji zarządczej i nie był bezpośrednio odpowiedzialny za terminową i prawidłową realizację Programu (…). Brak pełnych uprawień decyzyjnych mógł skutkować opóźnieniami i nierzetelną realizacją Programu” – wyjaśniła NIK.

Problemy z naborem wniosków zauważono też w Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa. Zdaniem Izby systemy działały wadliwie wymuszając m.in. konieczność wielokrotnego wzywania do uzupełnień wniosków, co było niezgodne z regulaminami naborów.

Kontrolerzy zwrócili też uwagę na sposób komunikacji z wnioskodawcami, który zdaniem NIK odbywał się „kanałami wygodnymi dla ARiMR, ale nie dla beneficjentów”.

„Choć we wnioskach była możliwość wyboru sposobu komunikacji (sms lub email), to na etapie ich weryfikacji o płatność Centrala ARiMR wysyłała do beneficjentów powiadomienia wyłącznie w postaci wiadomości email, nie zważając na to, że osoby wykluczone cyfrowo mogły nie posiadać dostępu do poczty internetowej lub w ogóle nie mieć konta” – zauważyła NIK.

Problemy także w PUP i starostwach

Problemy z wykluczeniem cyfrowym dostrzeżono również w powiatowych urzędach pracy i starostwach powiatowych. Jak ustaliła NIK, zjawisko to występowało w 90 proc. skontrolowanych PUP oraz w 60 proc. starostw.

„W części urzędów brak pełnego rozdzielenia funkcji weryfikowania i zatwierdzania wniosków od funkcji kontrolnej mógł sprzyjać mechanizmom korupcjogennym, a nadzór starostów nad działalnością tych urzędów wymagał wzmocnienia” – zaalarmowała Izba.

Ponadto według wszystkich dyrektorów skontrolowanych PUP nabory wniosków o środki publiczne przeprowadzane wyłącznie w systemach informatycznych mogły ograniczać dostępność osób pozbawionych kompetencji cyfrowych do tych środków.

Jednocześnie, jak wykazała kontrola, urzędy podejmowały działania, które przyczyniły się do skutecznego złożenia wniosku z zachowaniem równego traktowania wszystkich wnioskodawców i przedsiębiorców.

„Rzetelną kontrolę prawidłowości wydatkowania środków publicznych przeprowadzono tylko w jednym powiatowym urzędzie pracy. W 40 proc. PUP zrezygnowano z systemowej kontroli beneficjentów, a w połowie urzędów objętych kontrolą nie zapewniono w pełni sprawnego zarządzania bezpieczeństwem informacji” – zauważyła Izba.

Problematykę wykluczenia cyfrowego podejmowano w starostwach powiatowych, jednak w dwóch ze skontrolowanych placówek nie zaprojektowano działań w tym obszarze, a w pozostałych nie określono mierników do monitorowania skuteczności planowanych działań.

„Większość starostów potwierdziła, że nabory wniosków przeprowadzane tylko przy użyciu systemów informatycznych były utrudnieniem i nie dawały równych szans osobom wykluczonym cyfrowo”- poinformowała Izba.

W wyniku kontroli NIK skierowała wniosek do Premiera wprowadzenie regulacji, których celem będzie zapewnienie równego dostępu do środków publicznych osobom wykluczonym cyfrowo. Do Ministra Cyfryzacji NIK skierowała wniosek o zapewnienie terminowej i pełnej realizacji Programu Rozwoju Kompetencji Cyfrowych. W wyniku kontroli skierowano też  wniosek do prezesa ARiMR m.in. o zapewnienie udzielenia nieodpłatnej pomocy osobom wykluczonym cyfrowo i podjęcia działań z rządem w celu realizacji zadań wyrównujących szanse osób wykluczonych cyfrowo w dostępie do środków publicznych. Do dyrektorów powiatowych urzędów pracy NIK zawnioskowała o zapewnienie pełnej rozdzielności funkcji weryfikowania i zatwierdzania wniosków o wsparcie od funkcji kontrolnej.

mc/