Z najnowszych danych resortu klimatu (dane dot. poziomów recyklingu za 2024 r. są w opracowaniu) wynika, że w 2023 r. aż 696 gmin nie osiągnęło 35-procentowego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Rok wcześniej wymaganego 25-procentowego poziomu nie osiągnęło 511 gmin. 

Dla porównania w 2020 roku, kiedy poziom recyklingu liczony był nie w stosunku do wszystkich wytworzonych odpadów, ale do czterech  frakcji (papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła) 50-procentowego poziomu recyklingu nie osiągnęło 1228 gmin. 

Z danych MKiŚ wynika też, że od 2020 roku wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska ukarali 1664 gminy za brak osiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu. Łączna kwota wymierzonych kar wyniosła prawie 82 mln zł.

Z danych resortu wynika jednak, że część gmin skorzystała z przepisu umożliwiającego zawieszenie lub umorzenie kary po wcześniejszym wdrożeniu programu naprawczego. Niemniej dotychczas zapłaciło je 612 gmin. 

Nie tylko Polska ma problem z recyklingiem

Wiceminister klimatu Anita Sowińska zwróciła uwagę, że problem braku osiągnięcia ambitnych poziomów selektywnej zbiórki i recyklingu odpadów dotyczy wszystkich krajów Unii Europejskiej. Wskazała, że w lipcu 2024 roku zostały otwarte procedury naruszeniowe w tym zakresie w stosunku do wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej. 

„Sytuacja w krajach Unii jest bardzo zróżnicowana i państwa członkowskie mają bardzo różne ścieżki dochodzenia do celów wyznaczonych w przepisach Unii” – dodała wiceszefowa MKiŚ.

Według Sowińskiej Polska nie osiągnęła celu określonego dla 2020 r. (poziom 50 proc.) „na skutek braków systemowych”. Wskazała przy tym, że wyniki recyklingu osiągane w następnych latach „wskazują na ryzyko nieosiągnięcia celu dla roku 2025 (55 proc.) oraz celów wyznaczonych na następne lata (60 proc. - 2030, 65 proc. - 2035)”. 

Dlatego, jej zdaniem, „potrzebna jest przebudowa systemu gospodarowania odpadami w Polsce, tak aby umożliwić realizację przepisów UE, jak również zapewnić stabilizację cen i wymagań nakładanych na podmioty gospodarujące odpadami”. 

Kompostowniki poprawią recykling

Sowińska wskazała, że jednym z działań, które ma w tym pomóc jest prowadzona przez MKiŚ ocena masy bioodpadów posegregowanych i poddanych recyklingowi u źródła w skali kraju. 

„Wyniki tej pracy pozwolą zwiększyć wykazywany poziom recyklingu, ponieważ umożliwią wszystkim gminom w Polsce zaliczenie bioodpadów, posegregowanych i poddanych recyklingowi u źródła, do łącznej masy odpadów komunalnych wytworzonych i poddanych recyklingowi. Obecnie nie wszystkie gminy to robią, ponieważ nie wykonują takich badań na swoim terenie” – wyjaśniła wiceminister.

Jak dodała, dane powinny być znane w tym roku, co umożliwi ich wykazanie w sprawozdaniu za rok 2024.

Sowińska wymieniła też szereg działań legislacyjnych podejmowanych przez MKiŚ, które sprzyjają zwiększeniu poziomów recyklingu. Wskazała m.in. ustawę SUP, która ma na celu zapobieganie powstawaniu odpadów z produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych i ograniczenia ich negatywnego oddziaływania na środowisko, nowelizację ustawy kaucyjnej, nowelę ustawy o odpadach (dotyczącej selektywnego zbierania odpadów budowlano-rozbiórkowych) oraz zmianę wysokości stawki opłaty produktowej, aby promować stosowanie opakowań szklanych, wielokrotnego użytku w systemie kaucyjnym.

Wiceminister dodała, że obecnie ministerstwo podejmuje również nowe inicjatywy nad kolejnymi rozwiązaniami, w tym nad projektem ustawy o rozszerzonej odpowiedzialności producenta, zmianą ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach uszczelniającą system gospodarowania odpadami oraz nad uszczegółowieniem przepisów dotyczacych składowania odpadów.
 
mp/