Wśród słabych stron w obecnym funkcjonowaniu jednostek pomocniczych gmin wskazano niewielką legitymację do podejmowania decyzji w imieniu społeczności,  ordynację wyborczą opartą na systemach blokowych prowadząca do braku proporcjonalności a także ograniczone środki finansowe prowadzące do niewielkiej sprawczości tychże jednostek.  

Do plusów zaliczono natomiast związany z jednostkami pomocniczymi aspekt decentralizacji. Wskazano również, że są to ważne miejsca dyskusji ponad politycznej. 
Zdaniem ekspertów w przypadku gmin miejsko-wiejskich jednostki pomocnicze w części miejskiej równoważą silny głos i lobbing sołecki. 

Wśród kluczowych rekomendacji znalazło się: zwiększenie poziomu finansowania, nadanie większej podmiotowości ale też odpowiedzialności dla jednostek pomocniczych gmin. 

„W dwóch kwestiach powinniśmy dokonać kroku do przodu, w tzw. decentralizacji, która często rozumiana jest wąsko. Powinniśmy też wiedzieć, jak w przyszłości będzie kształtował się rozwój społeczno-gospodarczy kraju i dopiero do tego dopasowywać inne instrumenty, w tym również te dotyczące funkcjonowania samorządów i jednostek pomocniczych. Decentralizacja oznacza także w większym stopniu przekazywanie realizacji zadań trzeciemu sektorowi i jednostkom pomocniczym. Ważne jest też budowa demokracji lokalnej. Trzeba włączyć ludzi w zarządzanie wspólnotą” – mówił Marek Wójcik, sekretarz strony samorządowej KWRiST

Członkowie dyskusji wskazywali na brak konkretnych definicji, które pozwalałyby na oddzielanie sołectwa, dzielnicy czy osiedla. W ocenie ekspertów panuje gigantyczne zróżnicowanie co do możliwości działania poszczególnych jednostek pomocniczych. 

„Należy stworzyć instrumenty, które poszerzą paletę możliwości dla rady gminy co do wyposażenia jednostki pomocniczej w odpowiednie atrybuty, które pozwolą na to, żeby te jednostki pomocnicze mogły działać sprawniej niż do tej pory” – dodał Marek Wójcik 

Ogromną wagę osiedli jako pomoc w pracy samorządów podkreślił też prezes Unii Miasteczek Polskich. 
Jednocześnie wskazano, że brakuje aktu prawnego, który jasno określałby obowiązki i prawa sołtysa. Za kluczowe uznano większe zaangażowanie młodzieży w działalność jednostek pomocniczych, by tym samym lepiej kształtować postawę obywatelską.   
 

mo/