W czwartek, 20 lutego przedstawiono wyniki czwartej edycji Wskaźnika Aktywności Rozwojowej Samorządów (WARS). Algorytm został opracowany przez naukowców Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie i pokazuje możliwości rozwojowe samorządów w oparciu o ankiety zebrane od osób zarządzających jednostkami samorządu terytorialnego. Badane są m.in. opinie dotyczące inwestycji, usług, zatrudnienia, zadłużenia i dostępności środków na rozwój.

Według raportu SGH w lutym wskaźnik WARS dla wszystkich samorządów wyniósł 0,202. Jest to wzrost w stosunku do lipca ubiegłego roku, kiedy wynosił 0,199 i minimalny spadek w stosunku do wartości sprzed roku, która wyniosła 0,218.

Dodatkowym elementem tej edycji badania WARS było pytanie o wskazanie trzech najważniejszych wyzwań dla samorządów oraz dla całej polskiej gospodarki w perspektywie najbliższych 12 miesięcy. Samorządowcy najczęściej wskazywali kwestie związane z finansami, inwestycjami i oświatą.

„Cały czas czekamy na poprawę nastrojów, cały czas czekamy na wzrost optymizmu władz samorządowych i chyba możemy się też zastanawiać, dlaczego ten wskaźnik nie uwidacznia tego, co dzieje się w samorządach” – powiedział prof. Jacek Sierak z SGH. „Pół roku temu wiele osób sądziło, że wskaźnik wzrośnie, tymczasem nadal najwyższy poziom tego wskaźnika mieliśmy rok temu” – dodał.

Sierak zaznaczył, że podobnie jak w poprzednich badaniach wartości wskaźnika są niższe dla powiatów i gmin wiejskich, natomiast większy optymizm charakteryzuje miasta na prawach powiatu oraz województwa. 

„Widzimy, jak te nastroje zmieniały się w poszczególnych grupach samorządów. Zdecydowanie na plus są miasta na prawach powiatu i to mimo tego, że one nadal mają problemy ze zbilansowaniem budżetu” – wskazał. „Pytanie w związku z powyższym, czy mówimy o widocznych już oznakach takiej poprawy na przyszłość, czy to może są takie pierwsze symptomy, a może nadzieje na to, że będzie lepiej”.

Według rektora SGH prof. Piotra Wachowiaka jest jeszcze za wcześnie, by zmiany, które zaszły w przepisach czy zwiększenie dochodów jednostek samorządu terytorialnego wpłynęły na poprawę nastrojów, choć warunki dla rozwoju samorządów zmieniają się na lepsze. Jego zdaniem konieczne jest jednak przywrócenie właściwej rangi samorządom. 

„Po pierwsze należy odbudować rangę samorządów, znaczenie samorządów, żeby pokazać, że rzeczywiście gospodarka rozwija się miedzy innymi dzięki temu, że rozwijają się samorządy” - wskazał prof. Wachowiak.

Zdaniem prof. Wachowiaka wpływ na rozwój JST ma też napływ dodatkowych środków zewnętrznych, ale potrzeba czasu, żeby mądrze wydać środki np. z KPO, które do samorządów trafiły z opóźnieniem. „Te lata są stracone” – powiedział. 

Podczas debaty o barierach i szansach rozwojowych JST samorządowcy wskazywali m.in. na brak stabilności przepisów, ogromne wydatki bieżące m.in. na oświatę oraz brak środków na inwestycje. Podkreślali też, że reforma dochodów była krokiem w dobrym kierunku, ale nie rozwiązała wszystkich problemów finansowych.

Pytany o słabsze nastroje w powiatach starosta powiatu mińskiego dr Remigiusz Górniak podkreślił, że sprawczość powiatów jest o wiele mniejsza niż w gminach. 

„Wynika to oczywiście z przepisów i pewnych zakresów obowiązków ale przede wszystkim z możliwości finansowych. Niestety powiaty mają najsłabszą podstawę ekonomiczną jeśli chodzi o budżety. Są najbardziej ubezwłasnowolnione w stosunku do gmin czy nawet województw. Większość ich dochodów to są środki znaczone związane z realizacją zadań rządowych” – wskazywał Górniak.

Mówił też o problemach z zatrudnieniem i o tym, że powiaty mają problem z utrzymaniem w urzędach fachowców, którzy znajdują lepiej płatną pracę w innych sektorach. 

„Mamy odpływ kadr, albo nie mamy przypływu” – podkreślała skarbnik Węgrowa Agnieszka Kądziela-Biernat zaznaczając, że samorządów nie stać na słuszne żądania płacowe pracowników samorządowych.

O tym, że barierą rozwojową gmin jest niedofinansowanie oświaty mówiła wójt Gostynina Renata Kędzierska. Wskazywała, że środki wynikające z potrzeby oświatowej pokrywają zaledwie połowę wydatków. Natomiast uzupełnienie tych środków z budżetu ogranicza możliwości inwestycyjne gminy.

„Jedną trzecią naszego budżetu przeznaczamy na funkcjonowanie naszych placówek oświatowych. Potrzeba oświatowa, która została zagwarantowana to około 50 proc. Tych środków naprawdę nam nie wystarcza. 82 proc. wydatków na oświatę to wydatki na wynagrodzenia” - wskazywała.

Samorządowcy podkreślali też, że jedną z oczekiwanych zmian jest zniesienie dwukadencyjności wójtów i burmistrzów. Ich zdaniem samorządowcy z większym doświadczeniem lepiej znają potrzeby gminy i pozytywnie wpływają na jej rozwój.

Wskaźnik Aktywności Rozwojowej Samorządu (WARS) jest wspólną inicjatywą Katedry Ekonomiki i Finansów Samorządu Terytorialnego, Kolegium Zarządzania Finansów oraz Centrum Przedsiębiorczości i Transferu Technologii SGH. Jest on szacowany przy zastosowaniu sześciu wag, z których najważniejsza dotyczy środków na inwestycje (30 proc. udziału). Analizowane są też oczekiwania dotyczące zakresu i jakości usług (20 proc.), zmiany w zatrudnieniu (10 proc.), zmiany opłat lokalnych (20 proc.), zmiany poziomu zadłużenia (10 proc.) i możliwości pozyskania środków na rozwój (10 proc.).

W czwartej edycji badania WARS wzięło udział blisko ponad 700 samorządów.

Serwis Samorządowy PAP objął konferencję, podczas której ogłaszane były wyniki WARS, patronatem medialnym.

mr/