Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę w sprawie nadzoru i zasad finansowania instytucji kultury przez samorządy w woj. zachodniopomorskim. Kontroli poddano Urząd Miejski w Szczecinie, Urząd Miejski w Koszalinie i Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego, a także pięć instytucji kultury: Szczecińską Agencję Artystyczną, Willę Lentza, Teatr Polski w Szczecinie, Bałtycki Teatr Dramatyczny im. J. Słowackiego w Koszalinie i Centrum Kultury 105 w Koszalinie.

Liczne nieprawidłowości w Szczecinie

Jak poinformowała NIK, w okresie objętym kontrolą środki przekazywane przez urząd miejski w Szczecinie na bieżącą działalność samorządowych instytucji kulturalnych rosły z roku na rok. Dotacje, które w 2021 r. wyniosły ponad 58,8 mln zł, a w 2024 r. ponad 75,3 mln zł, ustalono na podstawie możliwości finansowych miasta, zakresu działalności i potrzeb danych instytucji.

Zastrzeżenia NIK wzbudziło jednak gospodarowanie środkami z dotacji w szczecińskiej Willi Lentza. Zdaniem Izby w 2021 r. instytucja otrzymała z budżetu miasta niemal 3,3 mln zł i nie wykorzystała ok. 423 tys. zł, głównie z powodu trwającej wówczas pandemii COVID-19. Pieniądze powinny zostać zwrócone do końca roku, jednak tak się nie stało.

„Willa Lentza wydała je w kolejnych latach, ale nie rozliczyła dotacji i nie przekazała urzędowi miasta informacji na temat tego, na co została przeznaczona. Nierozliczenie tych środków naraziło budżet instytucji na dodatkowe koszy z tytułu odsetek, które na dzień 16 września 2024 r. wynosiły niemal 166 tys. zł” – przekazała NIK.

Wykryte nieprawidłowości dotyczą również dyrektorki Willi Lentza, która w okresie od 21 października 2022 r. do 19 kwietnia 2024 r. podjęła z rachunku bankowego instytucji dwie zaliczki na ponad 27 tys. zł. Zdaniem Izby wypłacenie pieniędzy i ich zwrot, w jednym przypadku po 63 dniach, a w drugim po 456 dniach, było działaniem bezprawnym. W związku z tym NIK skierował zawiadomienie do prokuratury.

Kolejne zawiadomienie do prokuratury i rzecznika dyscypliny finansów publicznych dotyczy prezydenta Szczecina, który zdaniem kontrolerów nieodpowiednio sprawował funkcję nad instytucją i doprowadził do zaniżenia  dochodów miasta o niemal 589 tys. zł.

„Kontrola pokazała też, że choć rok 2023 Willa Lentza zakończyła stratą sięgającą niemal 299 tys. zł, zakupiono tam alkohol za niemal 120 tys. zł, a kolejne ponad 14 tys. zł wydano na przygotowanie receptury specjalnej edycji ginu - Heritage Willa Gin i zaprojektowanie dla niego etykiety. Ostatecznie 70% tego alkoholu przeznaczono na degustację, a tylko 26% na sprzedaż”- napisała Izba.

NIK złożyła też zawiadomienie do prokuratury w sprawie pracowniczki Szczecińskiej Agencji Artystycznej, która zdaniem Izby dysponowała bezprawnie trzema zaliczkami wynoszącymi w sumie 14,6 tys. zł.

„Powinny zostać rozliczone nie później niż 30 dni po zakończeniu zadania, na które zostały przeznaczone, ale z ustaleń kontroli wynika, że zostały zwrócone po 350, 298 i 332 dniach. Kierownictwo agencji pobierało pieniądze na ten cel z pensji pracowniczki” – wyjaśniła NIK.

Ponadto przeprowadzona kontrola pokazała, że choć miasto Szczecin było organizatorem lub współorganizatorem działalności największej liczby instytucji kultury w mieście, nie opracowano tam dokumentu o charakterze strategicznym dotyczącym kultury.

Problemy także w Koszalinie

Nieprawidłowości w nadzorze nad samorządowymi instytucjami kultury NIK stwierdziła też w Urzędzie Miejskim w Koszalinie. Zdaniem Izby tamtejsi urzędnicy by sfinansować wskazane zadania i programy zwiększali dotację podmiotową, czyli przeznaczoną na bieżącą działalność, określając cel na jaki publiczne środki miały zostać przeznaczone. Ponadto, wbrew ustawie o finansach publicznych, w  przypadku dwóch dotacji celowych nie zawarto umów na finansowanie lub dofinansowanie kosztów inwestycji.

„Dotyczyło to modernizacji amfiteatru w 2021 r. na kwotę ponad 7,2 mln zł oraz modernizacji biblioteki w ramach projektu Nasz wspólny park, na co urząd miasta przeznaczył w sumie ponad 112 tys. zł” – wyjaśniła Izba.

Koszalin, w przeciwieństwie do Szczecina, opracował dokumentację strategiczną dotyczącą kultury, jednak połowa założonych w niej celów nie została zrealizowana w terminie.

Instytucje kultury nie realizowały zadań prawidłowo

Prócz kwestii finansowych NIK stwierdziła także, że działalność samorządowych instytucji kultury w woj. zachodniopomorskim nie gwarantowała prawidłowej realizacji zadań w kwestiach organizacji, zamówień publicznych i gospodarki finansowej. 

Zdaniem Izby wykryte nieprawidłowości dotyczyły m.in. niewyceniania i niewypłacania do ewidencji księgowej nabywanych przez instytucje autorskich praw majątkowych, praw pokrewnych i licencji, niepublikowania w BIP informacji o naborze kandydatów do zatrudnienia oraz sporządzania umów przeniesienia autorskich praw majątkowych w sposób nierzetelny i niezgodny z przepisami.

Ponadto w Szczecińskiej Agencji Artystycznej i Centrum Kultury 105 w Koszalinie nieprawidłowości dotyczyły zawierania umów cywilnoprawnych z własnymi pracownikami na wykonanie zadań, które mieli już w zakresie swoich obowiązków. 

Z kolei w Teatrze Polskim w Szczecinie i Bałtyckim Teatrze Dramatycznym w Koszalinie dochodziło do powierzania głównym księgowym zadań zarządzania instytucją kultury. 

NIK wykryła też niedostateczne przygotowanie instytucji kultury do obsługi osób z niepełnosprawnościami w Centrum Kultury 105, Bałtyckim Teatrze Dramatycznym w Koszalinie i w Willi Lentza w Szczecinie.

W wyniku przeprowadzonej kontroli NIK wnioskowała do skontrolowanych samorządów o zwiększenie nadzoru nad prawidłowym rozliczaniem i wykorzystywaniem przekazywanych instytucjom kultury dotacji, a w przypadku Szczecina także o opracowanie strategii organizowania, prowadzenia i rozwoju działalności kulturalnej w mieście.

mc/