Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport dotyczący podejmowanych działań na rzecz ograniczenia ruchu samochodowego w małych i średnich miastach w latach 2022-2024. W trakcie kontroli urzędnicy sprawdzili też, czy miasta posiadały rzetelnie opracowane strategie w tym zakresie. Kontrolę przeprowadzono w 12 urzędach miast z terenu województw: kujawsko-pomorskiego, łódzkiego, warmińsko-mazurskiego i wielkopolskiego, a kryterium doboru kontrolowanych gmin była duża liczba zdarzeń drogowych z udziałem pieszych, rowerzystów, kierujących hulajnogami i innymi urządzeniami transportu osobistego na tysiąc mieszkańców.

Jak poinformowała NIK, wszystkie skontrolowane miasta podejmowały działania mające ograniczyć ruch samochodowy, jednak ich działania nie zawsze były systematyczne i oparte na kompleksowych planach.

„Do problemów wskazywanych jako najistotniejsze należały: parkowanie samochodów na chodnikach i w niewyznaczonych do tego miejscach, zakorkowane miejskie drogi, brak spójnej i bezpiecznej sieci dróg rowerowych, brak sprawnej i dostępnej komunikacji miejskiej, niedoświetlone przejścia dla pieszych, hałas i zanieczyszczenie powietrza” – poinformowała Izba 

W raporcie NIK podała, że mieszkańcy skontrolowanych miast skarżyli się również na dużą liczbę wypadków drogowych z udziałem pieszych i rowerzystów, która jednak systematycznie malała.

„Według danych Komendy Głównej Policji na terenie skontrolowanych miast, porównując lata 2018 i 2023, zmniejszyła się liczba zdarzeń drogowych – wszystkich (o 21 proc.), w terenie zabudowanym (o 21 proc.), w obrębie przejść dla pieszych i chodników (o 0,2 proc.) oraz z udziałem niechronionych uczestników ruchu (o 15 proc.)” – podała NIK.

NIK podkreśliła, że podczas opracowywania dokumentów i realizując przyjęte w nich założenia, samorządy nie zawsze dysponowały kompletnymi i aktualnymi danymi o infrastrukturze drogowej w mieście. Ponadto niekompletne historyczne dane o infrastrukturze uniemożliwiały rzetelną ocenę skuteczności zrealizowanych działań. 

„Bez rzetelnych danych istotnie rośnie ryzyko podejmowania niewłaściwych decyzji i powielania błędów" - podkreśliła NIK.

W kontekście zarządzania miejscami parkingowymi NIK poinformowała, że liczba miejsc parkingowych objętych strefą płatnego parkowania wzrosła od 6 proc. w Brodnicy i Lesznie, do 34 proc. w Grudziądzu, a zmniejszyła się w trzech: od 5 proc. w Kościanie do 26 proc. w Tomaszowie Mazowieckim. Strefy płatnego parkowania nie wyznaczono w czterech miastach, mimo że rozpatrywano możliwość wprowadzenia takiego rozwiązania.

„Rezygnując z ustalenia strefy płatnego parkowania, władze miast nie skorzystały z efektywnego narzędzia zwiększającego rotację parkujących pojazdów i skutecznie ograniczającego dostępność wyznaczonych obszarów miasta dla ruchu samochodowego” – podkreśliła NIK.

Skontrolowane miasta inwestowały też w infrastrukturę  drogową promującą zrównoważoną mobilność, tj. budowa i remont chodników oraz dróg dla rowerów, co zdaniem  Izby zachęca do pokonywania krótszych tras pieszo lub jednośladem.

„Uspokojeniu ruchu samochodowego sprzyjało wytyczanie stref zamieszkania i z ograniczoną prędkością (tzw. strefy tempo) oraz budowa skrzyżowań równorzędnych oraz o ruchu okrężnym. Takie rozwiązania wdrażano w każdym ze skontrolowanych miast” – dodała Izba.

W opublikowanym raporcie Najwyższa Izba Kontroli odniosła się też do kwestii transportu publicznego, który funkcjonował w 11 ze skontrolowanych miast. Liczba przewiezionych nim pasażerów między 2018 r. i 2023 r. wzrosła o 8 proc. w Brodnicy, a w siedmiu miastach spadła o od 0,5 proc. w Ełku do 37 proc. w Zduńskiej Woli. Kompletnych danych o liczbie pasażerów przewiezionych komunikacją miejską nie posiadano w urzędach w: Grudziądzu, Wieluniu i Piszu. Pod uwagę wzięto też dostępność przystanków komunikacji miejskiej, która poprawiła się w siedmiu miastach, a w dwóch uległa zmniejszeniu.

Po przeprowadzonej kontroli NIK zawnioskowała do ministra infrastruktury o wdrożenie mechanizmów stałego wsparcia gmin w przygotowaniu, monitorowaniu i ocenie skuteczności działań na rzecz wdrożenia zasad zrównoważonej mobilności miejskiej. Izba wskazała, że wdrożenie takich mechanizmów powinno polegać na udostępnieniu metodologii i wytycznych do przygotowania rzetelnego, w tym kompleksowego i spójnego, planu zrównoważonej mobilności miejskiej oraz bazy wzorcowych wskaźników zrównoważonej mobilności miejskiej możliwych do wykorzystania przy opracowaniu ww. planów.

Ponadto NIK zawnioskowała do wójtów, burmistrzów i prezydentów miast o zapewnienie wdrażania zasad zrównoważonej mobilności miejskiej z wykorzystaniem rzetelnych, kompleksowych i spójnych dokumentów o charakterze planistyczno-strategicznym, opracowanych w oparciu o kompletne dane o infrastrukturze drogowej na obszarze miasta.

mc/