O zawieszenia przyjmowania nowych wniosków w programie „Czyste Powietrze” poinformowała w ubiegły czwartek prezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) Dorota Zawadzka-Stępniak. Zgodnie z zapowiedzią przerwa w funkcjonowaniu programu miałaby potrwać do wiosny 2025 r., kiedy wystartowałaby zreformowana jego odsłona.

Na początku tego tygodnia NFOŚiGW złożył zawiadomienie do prokuratury dotyczące kilku firm podejrzewanych o popełnianie przestępstw w ramach programu. Jak poinformował Fundusz, zidentyfikowano przypadki zawyżania rachunków za usługi i materiały, realizacji nieefektywnych inwestycji czy wymuszania udzielenia pełnomocnictwa. Podejrzane umowy opiewają na ok. 600 mln zł.

Do decyzji o zawieszeniu programu odniósł się w środę zarząd Związku Miast Polskich, który w przyjętym stanowisku zaapelował o jego natychmiastowe wznowienie.

„Pospieszne i niespodziewane zawieszenie najpopularniejszego w Polsce programu do walki z niską emisją jest szkodliwe zarówno dla mieszkańców gmin, jak i dla sektora mikro oraz małych przedsiębiorstw. Beneficjenci, którzy planowali skorzystać z Programu +Czyste Powietrze+ i jednocześnie rozpoczęli realizację inwestycji, są obecnie postawieni w trudnej sytuacji. Nie dość, że nie mogą uzyskać wsparcia finansowego, to jeszcze nie mają pewności, kiedy zostanie ono ponownie uruchomione. (...) Jednak najbardziej odczują to Polki i Polacy, gdyż główną misją Programu była poprawa jakości powietrza, którym wszyscy oddychamy” – czytamy w stanowisku ZMP.

Samorządowcy zaznaczyli, że zmiany w programie są potrzebne, jednak ich wdrożenie n powinno odbywać się w sposób ewolucyjny, bez jego zawieszania.

„Samorządom, wspierającym mieszkańców przy składaniu wniosków do Programu, znane są jego słabe strony i wady. Dlatego deklarujemy pomoc przy opracowaniu zmian w Programie, przekazując nasze uwagi” – czytamy w stanowisku ZMP.

W załączonych do stanowiska uwagach ZMP zaproponował uszczelnienie zasad dla podwyższonego i najwyższego poziomu dofinansowania w programie poprzez ustalenie górnych stawek na poszczególne zakresy prac budowlanych. Kolejnym sugerowanym przez związek rozwiązaniem jest wydłużenie czasu na złożenie wniosku o dofinansowanie dla osób, które wykonały inwestycje przed zawieszeniem programu. Obecnie beneficjent ma 6 miesięcy od wystawienia faktury na złożenie wniosku o dofinansowanie.

Korporacja zaproponowała też, by w ramach prefinansowania inwestycji zrezygnować z przelewu na rachunek wykonawcy na rzecz transferu środków na rachunek beneficjenta, a zaliczek udzielać w mniejszych transzach, których wypłata byłaby uzależniona od rozliczenia poprzedniej zaliczki.

Postulowanym rozwiązaniem jest też odpowiednia weryfikacja przy tworzeniu listy rekomendowanych wykonawców. „Weryfikacja powinna następować na podstawie posiadanego doświadczenia w realizacji podobnych prac. Nie należy ograniczać się do doświadczenia jedynie w Programie +Czyste Powietrze+” - dodano.

Wnioski ZMP w większości pokrywają się z zapowiedziami NFOŚiGW oraz resortu środowiska, co do kształtu zmian w programie.

„Czyste Powietrze” to największy program antysmogowy w Polsce. Właściciele domów jednorodzinnych mogą np. otrzymać środki na wymianę nieekologicznych źródeł ciepła, a także na poprawę efektywności energetycznej budynku. Według danych NFOŚiGW od początku działania programu wpłynęło do niego ponad milion wniosków na ok. 37 mld zł, w tym podpisanych umów jest ponad 820 tys. na ok. 26 mld zł. Dotychczas wypłacono niemal 14 mld zł dla 650 tys. beneficjentów.

Problemy z finansowaniem programu pojawiły się w połowie grudnia ubiegłego roku. MKiŚ informowało wtedy, że zatrzymano wypłaty dla beneficjentów z powodu wyczerpania puli środków w NFOŚiGW. Wypłaty przywrócono po przeznaczeniu na program dwóch transz z KPO.

mam/