Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport dotyczący Funduszu Wsparcia Kultury i wykorzystania przez beneficjentów środków przyznanych w ramach tego funduszu. Jak przypomniała, Fundusz Wsparcia Kultury miał być „kołem ratunkowym dla artystów”, którzy w wyniku ograniczeń związanych z pandemią COVID-19 czasowo utracili źródło dochodu.

Jak podkreśliła NIK, nieprawidłowości stwierdzono m.in. przy przyznawaniu środków samorządowym instytucjom artystycznym.

Wyjaśnienia, jakie otrzymali kontrolerzy NIK wskazują na to, że Komisja utworzona z pracowników ministerstwa kultury dostała listy wnioskodawców wraz z kwotami, o które się ubiegali i ostatecznie przystała na propozycję dyrektorów Instytutów dotyczącą ustalenia maksymalnych kwot wsparcia dla poszczególnych grup beneficjentów Funduszu: samorządowe instytucje artystyczne – do 4 mln zł, przedsiębiorcy – do 2 mln zł, organizacje pozarządowe – do 1,8 mln zł, osoby i firmy organizujące zaplecze techniczne (scenotechnika) – do 625 tys. zł.

Jak ustaliła NIK, początkowo beneficjentom przyznano od 387 zł do 4 mln zł. Opublikowana na stronie resortu lista beneficjentów wzbudziła jednak „tak duże kontrowersje, że minister kazał dyrektorom Instytutów zweryfikować kwoty udzielonego wsparcia”. W efekcie ostatecznie przyznane środki były w większości przypadków mniejsze od tych opublikowanych na stronie ministerstwa i w większym stopniu powiązane z liczbą przyznanych im wcześniej punktów. 

Wszystkie wnioski ocenione pozytywnie zostały zarekomendowane do przyznania wsparcia finansowego. W połowie grudnia 2020 r. ministerstwo kultury przekazało na realizację celu 371,6  mln zł z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, z czego 88 604 tys. zł (24 proc.) trafiło do 144 samorządowych instytucji artystycznych. Średnia kwota zawartych umów w tej grupie wynosiła 615 tys. zł.

NIK skontrolowała 18 beneficjentów Funduszu Wsparcia Kultury, w tym 12 samorządowych instytucji artystycznych, którzy w okresie od 12 marca do 31 sierpnia 2020 r. stracili od 51 proc. do 100 proc. przychodów z działalności statutowej oraz dodatkowej w porównaniu z analogicznym okresem w 2019 r. Samorządowe instytucje znajdujące się w tej grupie straciły średnio 86 proc. przychodów.

Jak poinformowała NIK, łączna kwota maksymalnego wsparcia dla skontrolowanych mogła wynieść ponad 38,6 mln zł, ale na podstawie zawartych umów wypłacono w sumie ok. 28,5 mln zł, z tego ok. 24,3 mln zł wypłacono samorządowym instytucjom artystycznym. 

Poza wielkością spadku przychodów, na ocenę wniosku o przyznanie wsparcie miała wpływ m.in. liczba zatrudnionych osób. W skontrolowanych samorządowych instytucjach artystycznych spadek zatrudnienia wyniósł 2 proc. (z 1214 pracowników do 1193 pracowników).

Jak wynika z informacji NIK, samorządowe instytucje artystyczne przeznaczyły 3529,7 tys. zł wsparcia na wystawy, spektakle i wydarzenia, 8,3 tys. zł na edukację kulturalną i artystyczną, 295,6 tys. zł na poprawę dostępu społeczeństwa, 693,9 tys. zł na usługi doradcze i 6915,5 tys. zł na koszty bezpośrednio związane z projektem lub działaniem kulturalnym. Najwięcej środków instytucje przeznaczyły na personel – 12 675,1 tys. zł.

Wśród skontrolowanych samorządowych instytucji artystycznych, Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła m.in. takie nieprawidłowości, jak: niewywiązanie się z obowiązku prowadzenia wyodrębnionej ewidencji księgowej otrzymanego wsparcia finansowego, nierzetelne i nieprawidłowe sporządzenie rozliczenia otrzymanego wsparcia, nierzetelne sporządzenie wniosku o wsparcie finansowe w postaci zawyżenia liczby zatrudnionych osób, zawyżenie  wysokości wsparcia zwrotnego lub bezzwrotnego otrzymanego ze środków publicznych w związku z przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, nieudokumentowanie wyboru wykonawców, nieuwzględnienie we wniosku wsparcia w postaci zwolnienia z obowiązku płacenia należności z tytułu składek ZUS, niedochowanie obowiązku prowadzenia wyodrębnionej ewidencji środków pochodzących z FWK. 

Zdaniem NIK, mimo że wsparcie finansowe udzielone twórcom kultury w ramach FWK miało jedynie doraźny charakter, a w trakcie jego przydzielania i rozliczania stwierdzono nieprawidłowości, to jednak przyczyniło się ono do złagodzenia ekonomicznych skutków ograniczeń wprowadzonych w związku z epidemią COVID-19.

W wyniku kontroli Izba skierowała wniosek do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o wzmocnienie nadzoru nad gospodarowaniem przez upoważnione instytucje środkami przekazywanymi przez ministra w celu zapewnienia transparentnego ich wykorzystywania oraz wnioski do dyrektorów IT i NIMiT o zapewnienie prawidłowej ewidencji i przechowywania dokumentacji dotyczącej przebiegu załatwiania i rozstrzygania spraw oraz ich archiwizacji, w tym dokumentów przetwarzanych w systemach informatycznych.

O pomoc mogły się ubiegać instytucje artystyczne, organizacje pozarządowe oraz przedsiębiorcy prowadzący działalność kulturalną w dziedzinie teatru, muzyki lub tańca, także firmy wspomagające tę działalność poprzez organizację zaplecza technicznego, zaś do przyjmowania wniosków uprawniony był Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego oraz Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.

Jak przypomniała NIK, wsparcie finansowe pochodziło z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, a 400 mln zł miało być rozdysponowane między 11 650 podmiotów. Wsparcie miało otrzymać 150 samorządowych instytucji artystycznych, 1500 organizacji pozarządowych i 10 000 przedsiębiorców. 

„Ostatecznie wsparcie otrzymało zaledwie 2111 beneficjentów, ale jak wynika z kontroli przeprowadzonej przez NIK, to 94 proc. tych, którzy złożyli poprawne wnioski o przyznanie pomocy” – poinformowała Izba dodając, że łączna wartość udzielonego wsparcia wyniosła 364 898 tys. zł.

mc/