Rządowy projekt ustawy o dochodach JST był rozpatrywany przez sejmową podkomisję nadzwyczajną we wtorek. 

"Do końca negocjowaliśmy (przedstawiciele strony samorządowej z rządem - PAP) to przedsięwzięcie i zaopiniowaliśmy ten projekt pozytywnie, ale chcę wyraźnie podkreślić, że traktujemy tę ustawę jako początek drogi, jako pierwszy krok na rzecz zbudowania jak najbardziej efektywnego, racjonalnego i takiego przyszłościowego systemu finansów jednostek samorządu terytorialnego" - mówił na początku posiedzenia Marek Wójcik, sekretarz Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu.

Podkreślił również, że utworzenie powyższego projektu ustawy to nie koniec działań, jakie samorządowcy będą podejmować, by uzyskać korzystniejsze warunki zasilania budżetów JST ze strony rządu. 

"Umówiliśmy się między innymi na to, że usiądziemy natychmiast do rozmów na temat nowego systemu finansowania zadań z zakresu oświaty i wychowania. Mam nadzieję, że ziści się nasza prośba i spotkamy się w tej sprawie jeszcze we wrześniu, tak jak prosiliśmy na ostatnim posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu" - powiedział Wójcik.

Jak przyznał, w tym zakresie widać potrzeby korekt, które będą uwzględniały zmiany cywilizacyjne i demograficzne. W opinii sekretarza KWRiST poprawki powinny pozwolić na przywrócenie autonomii jednostek samorządów terytorialnego w zarządzaniu oświatą.

"Także dogadaliśmy się co do monitorowania tej ustawy, bo jak państwo zapewne już wiecie, analizując jej treść, ona w pełnym wymiarze wejdzie w życie od 1 stycznia 2026 roku. Ten rok 2025 jest takim okresem przejściowym, gdzie wiele regulacji zresztą dotyczy tylko i wyłącznie tego roku" - powiedział Wójcik. Przypomniał, że monitorowanie ustawy, gdy już wejdzie w życie, będzie odbywać się na bieżąco, by błyskawicznie wychwytywać ewentualne niedoskonałości.

Sekretarz KWRiST zaznaczył, że środowisko samorządowców zdaje sobie sprawę z długoterminowej odpowiedzialności, jaką niesie za sobą ustawa o dochodach JST, dlatego też tak ważnym jest, by regularnie poddawać ją pod dyskusję i wprowadzać ewentualne korekty.

Z kolei Andrzej Porawski, dyrektor biura Związku Miast Polskich zgłosił poprawkę dot. wpływu zwolnień podatkowych na dochody JST, o której on i inni samorządowcy informowali w rozmowie z ministrem finansów Andrzejem Domańskim. Porawski podkreślał, że od początku negocjacji minister deklarował chęć ustabilizowania dochodów JST m.in. poprzez uniezależnienie ich od przyszłych zmian w prawie.

„W związku z tym te dwa dopiski, co do których redakcji była już tutaj mowa, mianowicie bez uwzględnia dochodów i przychodów wolnych, zwolnionych od podatku albo pomniejszone o te dochody, powodują, że automatycznie główne założenie tej ustawy nie jest zrealizowane. Każde nowe zwolnienie od podatku wprowadzone w przyszłości automatycznie spowoduje zmniejszenie JST” – powiedział Porawski.

Jak wskazał, w tej sytuacji należałoby usunąć wspomniane sformułowania lub wprowadzić rozwiązanie kompromisowe – nieuwzględnienie przychodów wolnych od podatku w dniu wejścia ustawy w życie. 

„Wtedy obliczenia obecne byłyby tak, jak ministerstwo je przeprowadziło, natomiast na przyszłość zabezpieczałoby dochody przed skutkami zmian prawnych takich, jakie były od roku 2019, jak one skutkowały w naszych dochodach” – powiedział Porawski.

Masa błędów w projekcie

O potrzebach zmian informowało również Biuro Legislacyjne. Zdaniem legislatorów projekt ustawy nie został odpowiednio dopracowany, przez co zawierał liczne błędy językowe, legislacyjne czy nawet techniczne.

"Najlepszym przykładem takich - można powiedzieć wprost - błędów w tym projekcie to są wzory zamieszczone tutaj. Tu nie ma jednego wzoru, który nie zawiera błędu" - przekazał przedstawiciel Biura Legislacyjnego, odnosząc się do zamieszczonych wzorów dot. finansowych wyliczeń.

"Jeżeli chodzi o tę warstwę legislacyjną, z analizy dokumentów zawartych na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji wynika, że projekt ten niestety nie był przedmiotem obrad komisji prawniczej, co widać gołym okiem" - poinformowało biuro. Jak przekazali jego członkowie, to tylko jeden z przykładów z kilkuset błędów, które znajdują się w projekcie ustawy.

W rządowym projekcie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zaproponowano odejście od obecnej zasady, według której dochód samorządów z tytułu PIT i CIT naliczany jest od podatku należnego danej JST. Od przyszłego roku dochody samorządów z PIT i CIT liczone będą jako procent od dochodów podatników danego podatku z terenu danej JST.

Ministerstwo Finansów oszacowało, że po wprowadzeniu ustawy dochody JST wzrosną w 2025 r. o 24,8 mld zł w stosunku do obowiązującego systemu, natomiast w perspektywie najbliższej dekady - o ponad 345 mld zł.

Każda z kategorii samorządu terytorialnego – czyli gminy, miasta, województwa oraz miasta na prawach powiatu - będzie miała określony procentowy udział w dochodach podatników PIT i CIT. Poza tym samorządy będą partycypować w podatku pobieranym w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

mk/ mp/