Wystąpienie RPO do MEN nastąpiło w konsekwencji rozpatrzenia sprawy zgłoszonej przez rodziców ucznia, którzy przez dwa kolejne lata nieskutecznie ubiegali się o gminne stypendium. Najpierw dyrektor szkoły nie przekazał wniosek o stypendium do właściwej komórki urzędu miasta. W związku z tym skarżący domagali się przywrócenia terminu na złożenie wniosku o stypendium, jednak dyrektor Wydziału Edukacji stwierdził, że nie jest to możliwe z uwagi na brak zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego. W kolejnym roku szkolnym wniosek został już złożony prawidłowo, jednak rada pedagogiczna wydała negatywną rekomendację. Rodzice uważali, że ich syn spełniał wszystkie wymagania, by otrzymać stypendium, lecz nie dysponowali żadnymi środkami działania.

Zdaniem RPO sposób przyznawania stypendiów dla uzdolnionych uczniów budzi różnorakie zastrzeżenia dotyczące niezgodności zasad regulaminu z przepisami, niskiej transparentności działań komisji rozpatrujących wnioski czy też niemożności odwołania się od decyzji.

„Uchwały organu stanowiącego mogą być przedmiotem rozstrzygnięć nadzorczych wojewody, ale po rozdysponowaniu środków w sprawach indywidualnych pokrzywdzeni wydają się pozbawieni wystarczającej ochrony” – zauważa rzecznik.

W komunikacie RPO wskazuje na rozbieżności interpretacyjne, czy sprawy przyznawania stypendiów powinny być załatwiane w formie decyzji administracyjnej.

„Nieliczne wyroki sądów administracyjnych dotyczące formy przyznawania stypendiów nie pozwalają na wskazanie choćby dominującego kierunku orzeczniczego. Stosowanie art. 90t u.s.o. było także tematem wielu rozstrzygnięć nadzorczych wojewodów. Dochodzili oni do wniosku, że przyznanie bądź odmowa przyznania stypendium powinno się kończyć decyzją administracyjną. Na gruncie ustawy o sporcie - zawierającej regulacje przyznawania stypendiów sportowych przez samorządy, analogiczne do art. 90t u.s.o. - w  orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym NSA, wielokrotnie wskazywano, że przyznanie stypendiów finansowanych przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów prawa miejscowego ma charakter decyzji administracyjnej” – podkreślono w komunikacie RPO.

Zdaniem RPO powyższa zasada powinna dotyczyć wszystkich stypendiów przyznawanych przez samorządy.

„Trudno jest (…) wskazać powody, dla których przyznawanie jednych rodzajów stypendiów przez jednostki samorządu miałoby się odbywać w formie decyzji administracyjnej, innych zaś - na zasadach mniej sformalizowanych. W obecnym stanie prawnym obywatel otrzymuje potwierdzenie, że w sprawie stypendium została wydana lub powinna zostać wydana decyzja administracyjna dopiero wtedy, gdy decyduje się zaskarżyć konkretny akt lub czynność organu do sądu. Taka sytuacja nie jest pożądana z punktu widzenia bezpieczeństwa prawnego jednostki” – pisze RPO.

Zdaniem rzecznika rozstrzygnięcie decyzją administracyjną zapewnia stronom szerokie gwarancje procesowe a także wydaje się słuszne w świetle zasady jawności i przejrzystości finansów publicznych. W związku z tym RPO poprosił minister Barbarę Nowacką „o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w celu takiego doprecyzowania przepisów ustawy o systemie oświaty, aby odpowiednie organy nie miały wątpliwości, że przekazywanie środków w ramach programów stypendialnych i odmowa ich przyznania następują na podstawie decyzji administracyjnej”.

mam/