Kontrola NIK dotyczyła organizacji lokalnego transportu zbiorowego w wybranych gminach województwa dolnośląskiego – w Gminie Kondratowice, Gminie Oleśnica, Gminie Walim oraz w Mieście i Gminie Wiązów. Kontrolę przeprowadzono również w Administracji Budynków Mieszkalnych spółce z o.o. w Walimiu (jednoosobowej spółce komunalnej Gminy Walim).

Inspektorzy NIK stwierdzili łącznie 40 nieprawidłowości w skontrolowanych podmiotach. I tak w przypadku Urzędu Gminy Walim i powiązanej z nim Administracji Budynków Komunalnych spółka z o.o. w Walimiu najistotniejsze zastrzeżenia NIK budziło przede wszystkim rozpoczęcie w lipcu 2022 r. świadczenia usługi transportu zbiorowego na trasie Walim – Jugowice – Zagórze Śląskie – Świdnica (i z powrotem), bez uzyskania koniecznej w tym celu uchwały Rady Gminy Walim. Nie zawarto także stosownych porozumień z gminami, przez obszar których przebiegała trasa zorganizowanych przewozów osób. NIK zwróciła również uwagę, że usługa ta miała charakter komercyjny, co naruszało ustawowe ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej przez samorząd gminny poza sferą użyteczności publicznej.

Z ustaleń kontroli NIK wynika także, że nie wszystkie obowiązki skontrolowanych urzędów administracji samorządowej, obejmujące planowanie, organizowanie i zarządzanie publicznym transportem zbiorowym, a także wspieranie podmiotów wykonujących przewóz osób, zostały wykonane w pełni poprawnie. W połowie skontrolowanych urzędów (w Urzędzie Gminy Oleśnica oraz w Urzędzie Miasta i Gminy Wiązów) zadania z tego zakresu nie zostały wprost przypisane żadnej z komórek organizacyjnych lub konkretnym pracownikom.

Jak ustaliła NIK, każdy ze skontrolowanych urzędów prowadził postępowania mające na celu wyłonienie operatora publicznego transportu zbiorowego oraz zawierał umowy o świadczenie tego rodzaju usług. Jednakże w przypadku trzech z nich (UG Kondratowice, UG Oleśnica oraz UMiG Wiązów) stwierdzono w tym zakresie szereg nieprawidłowości dotyczących przede wszystkim niezgodnego z obowiązującymi przepisami wyboru operatora publicznego transportu zbiorowego, a także zawierania umów o świadczenie usług przewozu osób sprzecznych z warunkami przeprowadzonych postępowań bądź z obowiązującymi przepisami. Na przykład gmina Kondratowice zawarła trzy z siedmiu umów o świadczenie usług w zakresie publicznego transportu zbiorowego przed uzyskaniem wymaganej zgody organu stanowiącego, tj. Rady Gminy Kondratowice.

Kontrolerzy NIK ujawnili także w trzech z czterech skontrolowanych urzędach (UG Kondratowice, UG Oleśnica, UG Walim) przypadki nieprzekazywania Marszałkowi Województwa Dolnośląskiego w terminie do 31 stycznia danego roku za rok poprzedni, informacji dotyczących publicznego transportu zbiorowego, wymaganych stosownym przepisem ustawy o publicznym transporcie zbiorowym.

W trakcie kontroli ustalono również, że dwa z czterech objętych nią urzędów (UG Oleśnica i UG Kondratowice) pozyskiwały dopłaty do przewozów autobusowych z Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych o charakterze użyteczności publicznej, co przyczyniło się do zwiększenia dostępności takiego transportu dla mieszkańców tych gmin. W przypadku pozostałych dwóch urzędów (UMiG Wiązów oraz UG Walim) albo zaniechano występowania o takie środki, albo czyniono to nieskutecznie. Ponadto w Urzędzie Gminy Kondratowice nie prowadzono, mimo takiego obowiązku, wyodrębnionej ewidencji księgowej dla przekazywanych przez Wojewodę Dolnośląskiego środków z Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych.

W konsekwencji przeprowadzonej kontroli, w przypadku trzech urzędów administracji samorządowej (UG Kondratowice, UG Walim oraz UMiG Wiązów), NIK zwróciła uwagę na potrzebę podjęcia działań wzmacniających kontrolę zarządczą, w taki sposób, aby realizacja celów i zadań tych jednostek sektora finansów publicznych była zgodna z prawem i terminowa. Z kolei w przypadku objętej kontrolą spółki komunalnej zwrócono uwagę m.in. na nieopracowanie planu wdrożenia i rozwoju wykonywanej usługi transportu osób, a także jej nierentowność.

Łącznie NIK sformułowała 46 wniosków o wyeliminowanie nieprawidłowości. Jak poinformowano w komunikacie, zostały one przyjęte i przedstawiciele gmin zapewnili o ich realizacji.

mam/