Związek Gmin Wiejskich RP oraz Polski Związek Przemysłu Oświetleniowego skierowali do minister klimatu Pauliny Hening-Kloski apel o zmianę ustawy Prawo energetyczne w zakresie własności infrastruktury oświetleniowej. Chodzi o umożliwienie przedsiębiorstwom energetycznym lub spółkom związanym z sektorem energetycznym, a będących właścicielami infrastruktury oświetleniowej, na nieodpłatnie udostępnienie jej części gminom tak, aby mogły mocować na niej punkty świetlne będące ich własnością.  

Obecnie w większości gmin w Polsce właścicielem infrastruktury oświetleniowej są spółki związane z sektorem energetycznym lub specjalnie przez nie utworzone podmioty zajmujące się infrastrukturą oświetleniową, co jest wynikiem zmian ustrojowych na początku lat 90-ch, w wyniku których zakładom energetycznym przyznano własność infrastruktury oświetleniowej. 

Zdaniem samorządów dualizm ten rodzi duże problemy dla władz gminnych i uniemożliwia podejmowanie działań na rzecz modernizacji oświetlenia. 

„Pomimo możliwości pozyskania dużych środków na dofinansowanie modernizacji oświetlenia (np. w ramach programu „Rozświetlamy Polskę") władze gminne nie mogą tego dokonać, ponieważ zgodnie z prawem nie są one właścicielem infrastruktury oświetleniowej” – wskazano w piśmie do MKiŚ. 

Samorządowcy zwrócili uwagę, że problem jest podnoszony od wielu lat, ale teraz staje się jeszcze ważniejszy z uwagi na konieczność modernizacji starego oświetlenia na nowoczesne, energooszczędne oświetlenie LED-owe. 

W odpowiedzi wiceminister klimatu Miłosz przypomniał, że zgodnie z Prawem energetycznym do zadań własnych gminy należy planowanie i finansowanie oświetlenia ulic, placów, dróg gminnych, dróg powiatowych i dróg wojewódzkich, dróg krajowych, innych niż autostrady i drogi ekspresowe przebiegających w granicach terenu zabudowy, części dróg krajowych, innych niż autostrady i drogi ekspresowe. Dodał, że zadaniem własnym gminy jest również planowanie i organizacja działań mających na celu racjonalizację zużycia energii i promocję rozwiązań zmniejszających zużycie energii na obszarze gminy. 

Wiceszef MKiŚ doprecyzował, że zgodnie z Prawem energetycznym, finansowanie oświetlenia oznacza finansowanie kosztów energii elektrycznej, pobranej przez punkty świetlne oraz koszty ich budowy i utrzymania. 

Motyka przypomniał też, że w wyniku nowelizacji Prawa energetycznego w 2004 r. rozszerzony został obowiązek finansowania oświetlenia dróg publicznych przez gminy z dróg będących własnością gminy do wszystkich dróg znajdujących się na jej terenie, z wyłączeniem autostrad i dróg ekspresowych. Wcześniej oświetlenie dróg niebędących w zarządzie gminy finansowane było z budżetu państwa.
Wskazał przy tym, że nałożenie na gminę tego dodatkowego obowiązku wiązało się z reformą finansów samorządowych i przekazaniem gminom dodatkowych dochodów m.in. na ten cel.

Jednocześnie wiceminister przyznał, że uwarunkowania historyczne sprawiły, że przedsiębiorstwa energetyczne (OSD), jak również wyodrębnione spółki (oświetleniowe) w dużej części są obecnie dysponentem majątku oświetleniowego. Dodał, że Operatorzy Systemów Dystrybucyjnych (OSD) świadczą na rzecz samorządów terytorialnych usługę nazywaną „usługą oświetleniową". 

Jak wyjaśnił, w skład usługi oświetleniowej wchodzi szereg istotnych zobowiązań, np. w zakresie konserwacji i obsługi instalacji oświetleniowej, zabezpieczeniu jej pełnej sprawności. 

Motyka zauważył jednak, że z samej własności nie płyną dla OSD jakiekolwiek zobowiązania publicznoprawne do realizacji zadania komunalnego wobec gmin. 

„W przypadku gdy przedsiębiorstwo energetyczne (OSD lub spółka oświetleniowa) jest właścicielem całości urządzeń: słupów, przewodów, punktów świetlnych, źródeł światła również wówczas na gminie spoczywa obowiązek finansowania oświetlenia” – podkreślił wiceszef MKiŚ. 

Motyka dodał, że w tej sytuacji aktualny jest pogląd wyrażony w decyzji Prezesa UOKiK z 2006 r., że gmina w tym przypadku nie ma możliwości, powołując się na konieczność realizacji zadań własnych, zlecić podmiotowi trzeciemu prac związanych z utrzymaniem punktów świetlnych bez zgody właściciela tych punktów. 

„W Prawie energetycznym brak jest podstaw do przyjęcia, że gmina może ograniczyć prawo własności przedsiębiorstwa energetycznego wynikające z art. 140 k.c. W takiej sytuacji gmina może powierzyć zadanie eksploatacji punktów świetlnych osobie trzeciej jedynie za zgodą właściciela, czyli przedsiębiorstwa energetycznego” – wyjaśnił wiceminister. 

Dodał, że w takim wypadku konieczne jest zawarcie odrębnego porozumienia określającego zasady odpowiedzialności. 

„Przedsiębiorstwo energetyczne może tej zgody odmówić i nie stanowi to, co do zasady, praktyki monopolistycznej. W przypadku braku zgody na prowadzenie działań eksploatacyjnych na majątku przedsiębiorstwa energetycznego, ustawowy obowiązek gminy do planowania i finansowania oświetlenia sprowadza się do zawarcia umów z właścicielem majątku. Dopiero narzucanie uciążliwych warunków umów przez przedsiębiorstwo energetyczne, będące jednocześnie właścicielem punktów świetlnych, może podlegać kontroli Prezesa U0KiK” – zaznaczył Motyka. 

Podsumowując wiceminister wskazał, że biorąc pod uwagę powyższe argumenty „nie znajduje się uzasadnienia dla zmiany przepisów Prawa energetycznego we wnioskowanym zakresie”. 

mp/