We wtorek podkomisja stała do spraw monitorowania gospodarki odpadami zajmowała się informacją Ministra Klimatu i Środowiska na temat stanu obecnego i przyszłości systemu kaucyjnego w Polsce, z uwzględnieniem obowiązującego stanu prawnego i proponowanych zmian legislacyjnych.

Projekt nowelizacji ustawy wprowadzającej system kaucyjny przewiduje, że system zacznie działać w Polsce 1 stycznia 2025 r. Projekt trafił do konsultacji publicznych pod koniec kwietnia br. Ich termin upływa 30 maja br.

Wiceminister klimatu Anita Sowińska podkreśliła, że obecnie nie ma realnego zagrożenia wdrożenia systemu kaucyjnego na początku 2025 roku. Zaznaczyła jednak, że dużo zależy od gotowości operatorów. 

„Rok 2025 został przemyślany tak, aby był okresem przejściowym ze względu na opłaty produktowe. Opłata produktowa za 2025 rok, czyli opłata za niezrealizowane poziomy selektywnej zbiórki w systemie kaucyjnym wynosi tylko 10 gr za kilogram tworzywa i metali. Dużo zależy od wytwórców napojów, czy będą dostatecznie motywowani potrzebami konsumenckimi, albo innymi, być może np. pozyskaniem innych klientów, do tego aby w ten system wejść.

Liczymy, że tacy producenci się znajdą i ten system ruszy. Nie zakładamy, że w 100 procentach. Natomiast takie było założenie, że pierwszy rok funkcjonowania będzie rokiem rozruchowym” – tłumaczyła wiceszefowa MKiŚ. 

Sowińska odniosła się też do wpływu, jaki będzie miał nowy system na samorządy.  

Wskazała m.in. na pojawiające się w dyskusjach zarzuty, że po „wyjęciu” części frakcji PET z tzw. żółtego pojemnika samorządy będą miały mniejsze wpływy do budżetów i mniejsze możliwości finansowania gospodarki odpadami. 

„Z jednej strony zgadzamy się, że tak faktycznie może być. Ale zwracamy uwagę, że rosną też koszty składowania, a część z tych butelek trafia także na składowiska” – powiedziała Sowińska. Podkreśliła przy tym, że od przyszłego roku samorządy mogą liczyć na wpływy z opłaty SUP (za produkty jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych – red.). Jej zdaniem będzie to dodatkowy zastrzyk pieniędzy do budżetów gmin. 

Wiceminister zdementowała też informacje jakoby wprowadzenie systemu kaucyjnego utrudniło gminom osiągnięcie unijnych wskaźników recyklingu odpadów komunalnych. 

„Rzeczywiście te poziomy są ambitne i z roku na rok rosną. I tak w 2025 r. gminy mają obowiązek osiągnąć 55 proc. recyklingu, w 2030 – 60 proc., a w 2025 – 65 proc. Wyjaśniamy, że poziomy osiągnięte w ramach systemu kaucyjnego wpłyną pozytywnie na te poziomy, bo gminy będą mogły otrzymywać informacje od operatorów systemu o tym jakie poziomy zbiórki zostały spełnione” – wyjaśniła Sowińska. 

Dodała, że resort spodziewa się znacznie wyższych poziomów recyklingu co może potencjalnie przełożyć się także na pozytywny wpływ na finanse gmin, które nie będą musiały płacić kar w związku z niewywiązaniem się ze wskaźników selektywnej zbiórki odpadów.

Sowińska zaznaczyła, że przy wdrażaniu systemu kaucyjnego resort liczy na współpracę z samorządami. 

„Mamy świadomość, że jeśli np. małe sklepy nie przystąpiłyby do systemu to mogą potencjalnie tracić klientów. Tego nie chcemy. Tu samorządy mogą pomóc w zbiórce odpadów. Nie wykluczamy tu włączenia się gmin w selektywną zbiórkę, czyli zbiórkę kaucyjną” – powiedziała Sowińska.

Projekt nowelizacji ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi zakłada stworzenie tzw. zamkniętego systemu obiegu kaucji, czyli wdrożenie rozwiązania polegającego na pobieraniu kaucji w całym łańcuchu dystrybucji, co, jak wskazano, przyczyni się do uszczelnienia systemu i zapewnienia możliwości monitorowania przepływów kaucji.

System kaucyjny w Polsce ma zacząć działać od 2025 r. Jego celem jest zmniejszenie ilości zmieszanych odpadów komunalnych odbieranych przez gminy i zwiększenie poziomu recyklingu. Duże sklepy, o powierzchni powyżej 200 m kw., będą musiały odbierać puste opakowania i oddawać kaucję, natomiast te mniejsze będą mogły przystąpić do systemu dobrowolnie, choć pobiorą kaucję. Nieodebrana kaucja zostanie przeznaczona na finansowanie systemu kaucyjnego. Kaucja ma zachęcić do zwrotu opakowań i zwiększyć ilość ponownie wykorzystanych i przetwarzanych surowców służących do wytworzenia opakowań.

System ma objąć trzy rodzaje opakowań: butelki plastikowe do 3 litrów, szklane butelki wielorazowego użytku do 1,5 litra oraz metalowe puszki do 1 litra. 

mp/