Zwyczaj pożegnania starego roku przez Brodaczy w Sławatyczach (pow. bialski) wpisany jest od 2021 roku na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Wójt Sławatycz Arkadiusz Misztal w rozmowie z PAP wyjaśnił, że przez trzy dni sławatyccy Brodacze żegnają stary rok "krzykiem, wrzaskiem, bieganiem, braniem dziewczyn na tzw. chocki". Podkreślił, że trudno określił dokładnie, jak dawna jest ta tradycja.

W Sławatyczach (Lubelskie) nad Bugiem Brodacze żegnają mijający rok i witają nowy. Zgodnie z tradycją przez ostatnie trzy dni grudnia przebierańcy z długimi brodami i w wysokich kolorowych czapach wyruszają na ulice, aby kolędować i składać mieszkańcom życzenia. Konkurs na Brodacza Roku przyciągnął w niedzielę tłumy turystów.

"Mamy zdjęcia jeszcze z okresu przedwojennego, które pokazują Brodaczy w niezmienionej praktycznie formie. Z pewnością zwyczaj ten ma przynajmniej kilkaset lat dlatego, że dziadkowie dziadków opowiadali, że już chodzili jako Brodacze" - zaznaczył wójt.

Najbardziej charakterystycznym elementem stroju - jak wskazał - są wysokie, kolorowe czapy przyozdobione kwiatami z bibuły, które tworzą w adwent żony, matki, siostry Brodaczy. Do kapelusza doczepione są kolorowe, powiewające na wietrze wstążki.

"Na twarzy Brodacze mają skórzaną, malowaną maskę z doczepioną brodą z włókna lnianego, ubrani są w odwrócone baraniną na zewnątrz kożuchy, a na nogach mają charakterystyczne słomianki. W Sylwestra słomianki są +komisyjnie palone+ na rynku przez Brodaczy - w ten sposób kończą pożegnanie starego roku" - opisywał wójt.

W niedzielę tak ubrani młodzi mężczyźni biegali po centrum miejscowości pokrzykując, zatrzymując samochody, strasząc dzieci i goniąc młode dziewczęta. "Biorą je na chocki" - czyli łapią i podrzucają do góry - co ma zapewnić dziewczynom szczęście i szybkie zamążpójście.

Podczas tradycyjnego konkursu na Brodacza Roku zaprezentowało się na rynku dziewięciu brodaczy, z których jury konkursu wyłoniło zwycięzcę. Został nim 18-letni Michał, który po raz trzeci brał udział w konkursie. "Jestem zadowolony i dumny, że udało się zwyciężyć. Bardzo się starałem nad strojem, sam wykonałem kapelusz przyozdobiony kwiatami z bibuły, zrobiłem go w trzy weekendy. Ma około 90 cm wysokości i waży pewnie z pięć kilogramów. Myślę, że poziom rywalizacji był w tym roku wysoki. Chłopaki też się postarali, mieli ładne stroje i dobrze się zaprezentowali przed publicznością" - powiedział PAP Brodacz Roku.

Wśród tłumnie zgromadzonych mieszkańców byli również turyści, którzy specjalnie z tej okazji odwiedzili Sławatycze. Pani Elżbieta z córką przyjechały z Warszawy. "Jest to bardzo interesujące wydarzenie, najbardziej podobają się ubiory brodaczy, które są bardzo zróżnicowane. Również ich psikusy są ciekawe - porywają panny z samochodu, zatrzymują kierowców" - powiedziała jedna z turystek.

Pochodzący ze Sławatycz Arkadiusz z nostalgią wspomina Brodaczy od czasów swojego dzieciństwa. "Jako dzieci się baliśmy i uciekaliśmy, bo ich strój i krzyki przerażały. Później sam byłem oczywiście wiele razy Brodaczem, nawet mam jeszcze strój w domu. Jeszcze kiedyś mój syn będzie w nim chodził, bo teraz ma dopiero 11 lat. Także tradycja będzie na pewno kontynuowana, bo jest to ważne dla naszej społeczności" - powiedział mieszkaniec Sławatycz.

Brodacze to lokalna nazwa przebierańców, którzy w ostatnich trzech dniach grudnia w okresie, kiedy żegna się stary rok, nakładają specjalne stroje i paradują w nich po Sławatyczach. Określenie "Brodacze" pochodzi od bardzo długich bród z lnianego włókna, które przebierańcy przyczepiają sobie do twarzy. Symbolizowały one długie życie, duże doświadczenie oraz bogactwo przeżyć, podobnie jak zakrywająca twarz kolędnika maska wykonana z pomarszczonej, starej skóry - z jaskrawym obrysem ust, oczu lub nosa. Interpretowana jest ona jako znak starości i starego roku.

Brodacze na głowę zakładają wysokie, spiczaste czapy pokryte kolorowymi kwiatami z bibuły, przyozdobione pękiem różnobarwnych wstęg. Grzbiety brodacze okrywają długimi baranimi kożuchami z futrem na zewnątrz, co ma przynieść dostatek i bogactwo.

Sławatycze położone są w pow. bialskim. Wschodnią granicę gminy stanowi rzeka Bug, która jest jednocześnie granicą państwową. (PAP)

autorka: Gabriela Bogaczyk

gab/ aszw/