„Zwracam się do Pana Ministra z uprzejmą prośbą o przekazanie informacji na temat obecnego stanu prac legislacyjnych oraz harmonogramu prac nad dostosowaniem Upol (ustawy o podatkach i opłatach lokalnych – red.) do wytycznych wynikających z przywołanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. W miarę możliwości, proszę także o przedstawienie aktualnej koncepcji resortu co do zasadności przeprowadzenia systemowych zmian w opodatkowaniu nieruchomości” – czytamy w piśmie RPO do ministra Andrzeja Domańskiego.

RPO podkreślił,  że brak właściwej definicji pojęcia "budowa" w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych jest rażącym przykładem nienależytej legislacji podatkowej. 

„Wadliwość i niejednoznaczność definicji prowadzi do nierównego traktowania i braku przewidywalności w obszarze obowiązków podatkowych. Dlatego konieczne jest pilne podęcie prac legislacyjnych nad zmianą w tym zakresie” - wskazał Rzecznik.

Problematyczna definicja budowli 

RPO zwrócił uwagę, że od ponad dekady nierozwiązana pozostaje kwestia braku precyzyjnej definicji "budowli" dla opodatkowania podatkiem od nieruchomości.

Jego zdaniem mankamentem ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w tym zakresie jest odesłanie do przepisów prawa budowlanego. „To przykład negatywnych skutków wadliwej legislacji - zarówno dla podatników, jak i organów podatkowych (np. gmin górniczych)” – zaznaczył RPO.

Jak zauważył Rzecznik, mimo kolejnych wyroków Trybunału Konstytucyjnego i wielu wystąpień generalnych kolejnych RPO, z apelami o pilne zmiany prawa, nie podjęto skutecznych działań naprawczych.

Resort finansów wskazywał, że zagadnienie jest bardzo skomplikowane, a zmiana definicji wymaga pogodzenia istotnych, rozbieżnych interesów podatników, w tym małych i średnich przedsiębiorstw oraz jednostek samorządu terytorialnego będących beneficjentami podatku od nieruchomości.

4 lipca 2023 r. zapadł kolejny wyrok TK, który stwierdził, że art. 1a ust. 1 pkt 2 Upol jest niezgodny z art. 84 i art. 217 Konstytucji. Jednocześnie Trybunał orzekł, że przepis ten utraci moc obowiązującą po 18 miesiącach od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw.

W uzasadnieniu wskazano, że takie odroczenie pozwoli ustawodawcy na przygotowanie i wprowadzenie nowej definicji legalnej "budowli" na potrzeby określenia przedmiotu podatku od nieruchomości, bez odwołań do ustaw spoza prawa podatkowego.  W ocenie TK prawodawca - wprowadzając nową definicję "budowli" w Upol, która nie odwoływałaby się do ustaw niepodatkowych - powinien również zmienić obowiązującą definicję legalną "budynku", odsyłającą do Prawa budowlanego.

Także w uzasadnieniu orzeczenia z 2023 r. ws. niekonstytucyjności opodatkowania garaży w budynkach wielomieszkaniowych TK potwierdził, że system definicji w Upol jest w dotychczasowym orzecznictwie i literaturze przedmiotu krytykowany, a problemy definicyjne nie zostały przez ustawodawcę rozwiązane.

Zdaniem TK pożądane byłoby, aby do dnia, kiedy nastąpi utrata mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów, czyli do końca 2024 r., ustawodawca dokonał stosownych modyfikacji w Upol. 

Trzy warianty reformy podatku od nieruchomości

Prof. Leonard Etel z Uniwersytetu w Białymstoku na zlecenie Związku Miast Polskich opracował trzy warianty możliwych zmian w ustawie o podatku od nieruchomości, które realizują wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023 r.

Pierwszy zakłada „przepisanie” do ustawy podatkowej obecnej definicji budynku i obiektu budowlanego z Prawa budowlanego. Wariant drugi zakłada, że to klasyfikacja środków trwałych miałaby decydować o tym, co jest budowlą będącą przedmiotem podatku od nieruchomości.

Trzecia i, zdaniem prof. Etela, najlepsza koncepcja zakłada, że zarówno budynki, jak i budowle zostaną określone w załącznikach do ustawy w oparciu o klasyfikację środków trwałych. "Za przyjęciem tej koncepcji przemawia m.in. wyrok TK z 18 października 2023 r., który mówi o opodatkowaniu garażu w budynkach mieszkalnych, bo ta koncepcja umożliwia zdefiniowanie budynku mieszkalnego poprzez symbol w KŚT" - wyjaśnił ekspert. 

mp/