Społeczeństwo ma zapewniony udział w opracowaniu MPA zgodnie z ustawą o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, a także ustawą o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.

Organ, który opracowuje dokument, zobowiązany jest poinformować o podjęciu prac nad dokumentem i przyjąć uwagi i wnioski. Są to formalne procedury, których minimum obejmuje:

- poinformowanie społeczeństwa o przystąpieniu do opracowania dokumentu;

- zapewnienie możliwości składania uwag i wniosków;

- rozpatrzenie uwag i wniosków;

- poinformowanie społeczeństwa o sposobie rozpatrzenia uwag i wniosków wraz z uzasadnieniem.

Podręcznik adaptacji do zmian klimatu dla miast, 2023, s. 64.

Przygotowując założenia opracowania MPA warto rozważyć, z kim powinniśmy prowadzić rozmowy, z kim konsultować i współtworzyć dokument, czyli jak prowadzić proces partycypacji.

Jakie najważniejsze funkcje pełni partycypacja w opracowaniu i wdrażaniu MPA?

• Informacyjną i edukacyjną - bardzo ważną z punktu widzenia działań adaptacyjnych, w czasie partycypacji możliwe jest też zdiagnozowanie potrzeb edukacyjnych różnych grup interesariuszy
• Aktywizującą i pobudzającą - partycypacja staje się „katalizatorem” działań
• Integrującą - szczególnie środowiska lokalne dzięki realizacji wspólnych projektów, podejmowaniu wspólnych działań
• Daje możliwość wysłuchania różnych racji, opinii i możliwość osiągnięcia kompromisu
• Przeciwdziała konfliktom lub pomaga je rozwiązać, a przynajmniej zdiagnozować potencjalne konflikty
• Partycypacja - oznacza uczestniczenie, branie w czymś udziału, współdecydowanie.
• Interesariusz - to każda osoba lub organizacja, która ma wpływ lub może mieć wpływ na MPA, która może przyczynić się do jego sukcesu lub niepowodzenia.

Interesariusze nie są jednolitą grupą, mają różne „umocowanie” instytucjonalne, różną wiedzę w zakresie adaptacji do zmian klimatu oraz mogą dążyć do różnych celów.

Rozpoczynając prace nad MPA w modelu partycypacyjnym – zakładającym udział społeczności lokalnej w opracowaniu dokumentu – warto się zastanowić, jak można scharakteryzować i pogrupować interesariuszy MPA w mieście. Może w tym pomóc mapowanie interesariuszy – czyli proces rozpoznania interesariuszy oraz określenie, jaka jest, lub może być, ich siła wpływu na cały proces opracowania i wdrażania MPA.

Jak zmapować interesariuszy? – warto w tym celu zaangażować zespół (albo powołany w mieście zespół ds. MPA, albo zespół kilku pracowników urzędu, którzy mają do czynienia z prowadzaniem konsultacji społecznych i znają ich lokalną specyfikę).

W pierwszym etapie warto wziąć pod uwagę, kto w mieście powinien być zainteresowany adaptacją do zmian klimatu – odpowiedź nasuwa się sama – WSZYSCY, ale wszyscy to wiele grup o różnym stopniu sformalizowania, oddziaływania na funkcjonowanie urzędu itp.

Na tym etapie trzeba wylistować (wypisać) interesariuszy i należy to zrobić możliwe dokładnie, np. określenie „lokalne media” nie za wiele nam powie – warto się zastanowić jakie to media, czy zajmują się tematyką środowiska itp.

Tak samo jeśli chcemy jako grupę interesariuszy wskazać organizacje pozarządowe – będą one zróżnicowane – tylko niektóre z nich zajmują się kwestiami środowiskowymi i związanymi ze zmianami klimatu (pytanie które, i czy wiemy, jak do nich dotrzeć?). W tym miejscu warto nadmienić, że tworząc listę interesariuszy, warto od razu tworzyć też bazę kontaktów (doświadczenie osób z urzędu miasta, które prowadzą konsultacje społeczne, jest tu bardzo istotne).

Etap drugi to określenie, w jaki sposób interesariusze wpływają na miasto (na jego decyzje) i jaką mają wiedzę na temat adaptacji i jakie przewidujemy ich zainteresowanie tematem.

Można posłużyć się w tym celu następującą skalą:

Ocena wpływu oddziaływania: oddziaływanie prawno-formalne; oddziaływanie nieformalne (w każdym z rodzajów oddziaływania można wskazać czy jest ono: istotne, umiarkowane czy znikome)

W zakresie posiadanej wiedzy: wyróżnić możemy: liderów opinii (zarówno formalnych jak i nieformalnych), ekspertów. Stopień wiedzy może być: wysoki (dodatkowo można zaznaczyć, że np. ekspert ma doświadczenie praktyczne), umiarkowany, niski.

W zakresie zainteresowania tematem: bardzo duże (aktywna, bieżąca współpraca np. wynika z dotychczasowych doświadczeń współpracy urzędu miasta i organizacji społecznych), umiarkowane (takich interesariuszy powinniśmy przede wszystkim: informować, odpowiadać na pytania), niskie, brak zainteresowania.

Etap trzeci – na podstawie wyników etapu pierwszego i drugiego grupujemy interesariuszy tworząc ich mapę - może mieć ona formę tabeli (tak jest najczęściej), grafiki – technika jest tu dowolna.

Wyróżniamy w mapie:

• Interesariuszy kluczowych, charakteryzuje ich duży wpływ i duże zainteresowanie
• Interesariuszy wpływowych, którzy posiadają (przynajmniej potencjalnie) duży wpływ, ale niekoniecznie są zainteresowani
• Potencjalnych sojuszników, którzy posiadają mały wpływ (przynajmniej formalny), ale charakteryzuje ich duże zaangażowanie
• Interesariuszy uśpionych (potencjalnie obojętnych), których charakteryzuje mały wpływ i małe zaangażowanie

Jakie korzyści daje nam mapa interesariuszy?

• odpowiedź na pytanie jak dalece zróżnicowana jest społeczność lokalna, z którą będziemy opracowywać i wdrażać MPA?
• kto jest sojusznikiem (lub potencjalnym sojusznikiem) podejmowanych działań adaptacyjnych?
• gdzie mogą pojawiać się oponenci?
•  którzy interesariusze wymagają zwiększenia działań edukacyjnych i informacyjnych w zakresie adaptacji do zmian klimatu?

dr Paulina Legutko – Kobus
ekspert IOŚ-PIB, doktor nauk ekonomicznych, adiunkt w Katedrze Polityki Publicznej Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie

Tekst został zrealizowany przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy w ramach projektu Klimada 2.0, dofinansowanego ze środków UE.
 

Więcej informacji na https://klimada2.ios.gov.pl/