Związek Miast Polskich i Związek Powiatów Polskich przyjęły stanowiska, w których przedstawiły swoje najważniejsze postulaty i oczekiwania wobec nowego parlamentu i rządu. Z kolei Związek Gmin Wiejskich RP ustami swoich przedstawicieli wskazał na najpilniejsze zmiany, którymi powinni zająć się posłowie i senatorowie.  

Listę spraw do załatwienia otwierają kwestie finansowe. Wszystkie organizacje wskazują na konieczność reform w zakresie dochodów JST, które ustabilizują sytuację i umożliwią odpowiednie planowanie budżetów i inwestycji na kolejne lata.   

Zdaniem przewodniczącego ZGWRP Krzysztofa Iwaniuka potrzebna jest nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.

"Chcemy, żeby każda gmina, niezależnie od tego, jaka jest, niezależnie od położenia geograficznego, niezależnie od uwarunkowań historycznych czy profitów ekstra, jak w przypadku gmin kopalnianych czy uzdrowiskowych, żeby mogła godnie wykonywać swoje zadania ustawami nałożone. Do tego trzeba dobrych kompetencji, pewnie decentralizacji niektórych zadań i oczywiście uporządkowania finansów, żeby był standard, żeby pewne usługi niezależne od gminy na pewnym poziomie minimalnym mogły być wykonywane dla dobra naszych mieszkańców, dla dobra Rzeczpospolitej" - wskazał szef ZGWRP.

Wszystkie najważniejsze korporacje samorządowe zgodnie domagają się objęcia samorządów udziałami we wpływach z podatku PIT w części ryczałtowej tego podatku. Przedstawiciele ZMP chcą, aby w kolejnym kroku doszło do zwiększenia udziałów w tym podatku do wysokości zapewniającej przywrócenie poziomu dochodów własnych w budżetach JST sprzed zmian ustawowych, wprowadzanych od 2019 r.

Dodatkowo powiaty oczekują zwiększenia udziału samorządów w CIT do poziomu analogicznego jak w PIT, ale z wyraźnie większym udziałem powiatów. 

Obie organizacje oczekują także zwiększenia subwencji oświatowej. ZMP chce, aby pokrywała co najmniej koszty wynagrodzeń nauczycieli wraz z pochodnymi. W następnym kroku powinna być pełna reforma finansowania oświaty, aż do przywrócenia wysokości kwoty subwencji oświatowej do poziomu 3% PKB. Z kolei ZPP wskazuje na konieczność ustalenia takiej wysokości i algorytmu podziału części oświatowej subwencji ogólnej, aby środki trafiające do powiatów pokrywały bieżące koszty funkcjonowania oświaty ponadpodstawowej i innych zadań oświatowych realizowanych przez powiaty (tak jak to było nieprzerwanie do roku 2015).

Zdaniem Grzegorza Cichego, przewodniczącego Unii Miasteczek Polskich jest cały szereg spraw, które powinny zostać załatwione jeszcze przed wyborami samorządowymi.

"To przede wszystkim rozstrzygnięcie sprawy dwukadencyjności - czy wójt, burmistrz, prezydent miasta będzie mógł kandydować na kolejne kadencje, czy ten  przepis zostanie utrzymany" - wskazał Cichy. 

Jego zdaniem problemem jest też kwestia referendum w sprawie odwołania organu wykonawczego. Chodzi o możliwość łączenia przeprowadzenia referendum w ważnych społecznie sprawach z referendum odwoławczym wójta lub burmistrza. W ocenie Cichego takie referendum może być powtarzane co pół roku i może to być permanentna kampania wyborcza. "Uważam, że to jest szkodliwy przepis i powinien zostać zniesiony" - dodał.

Przedstawiciele ZMP oczekują też przywrócenia subwencji rozwojowej dla JST na 2024 rok oraz odblokowania funduszy europejskich na realizację Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności oraz środków na wdrażanie polityki spójności.

Postulaty ZMP dotyczą też szeroko rozumianej gospodarki komunalnej.

"Nie chcielibyśmy już, aby obciążać nas odpowiedzialnością za brak decyzji w sprawach funkcjonowania dużych systemów, albo błędne decyzje. To dotyczy edukacji, ochrony zdrowia, gospodarki komunalnej, gospodarki odpadami. Dlatego chcielibyśmy, aby jak najszybciej pojawiła się rozszerzona odpowiedzialność producentów opakowań, aby rozwiązać problem taryf za wodę" - powiedział Marek Wójcik, ekspert ZMP.

Jego zdaniem należy zlikwidować Wody Polskie oraz przywrócić gminom kompetencje w zakresie ustalania cen za wodę i ścieki. "Gminy powinny być autonomiczne w ustalaniu taryf za wodę. Powinniśmy przywrócić zasadę, że w przypadku taryf za wodę, czy opłaty za odpady opłaty pokrywają koszty" - dodał.

Wśród rozwiązań systemowych ZMP zaproponowało z kolei wprowadzenie wymogu obowiązkowego opiniowania przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu wszystkich projektów ustaw wkraczających w sferę funkcjonowania samorządu, w tym projektów poselskich, a także cofnięcie zmian w ustawie, dotyczącej nowych organizacji JST. 

ZPP opowiada się także za opracowaniem nowego systemu dochodów JST uwzględniającego w przypadku powiatów przyznanie władztwa podatkowego w zakresie wybranych podatków oraz dochody transferowe w wysokości powiązanej z wpływami z VAT. Powiaty oczekują też odejścia od opłaty skarbowej stanowiącej w całości dochód gmin niezależnie od organu wykonującego dane czynności urzędowe na rzecz opłat administracyjnych przysługujących organowi wykonującemu dane czynności. ZPP chce też przekazania powiatom mienia Skarbu Państwa.


mp/