Nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności (PAU) im. Erazma i Anny Jerzmanowskich otrzymują osoby, które przez „prace literackie, naukowe lub humanitarne, dokonywane z pożytkiem dla ojczystego kraju, potrafią zająć wybitne stanowisko w społeczeństwie polskim”.

Tegoroczną laureatkę Agnieszkę Duczmal-Jaroszewską prezes PAU Jan Ostrowski w laudacji określił „osobą wyjątkową; artystką, która swoim talentem, odwagą i niezłomną pasją zapisała się złotymi zgłoskami w historii polskiej kultury”.

Laudator podkreślił, że nazwisko maestry znane jest w kraju i za granicą. Jak zwrócił uwagę, „dyrygentura przez wiele lat była światem niemal wyłącznie męskim”; „wymagała nie tylko doskonałego warsztatu, ale także ogromnej siły charakteru, determinacji, odporności na uprzedzenia”. - Pani Agnieszka Duczmal weszła do tego świata z niezwykłą odwagą i udowodniła, że prawdziwy autorytet rodzi się nie z narzuconych schematów, lecz z talentu, wiedzy i osobowości - ocenił Ostrowski i dodał, że dyrygentka przecierała drogę kolejnym artystkom.

- Zawsze uważałam, że muzycy leczą ludzkie dusze. Lekarze ciała, a muzyka dusze. Posługujemy się bowiem uniwersalnym językiem, zrozumianym przez wszystkie narody. (…) Łączymy skłóconych, ludzi różnych ras, wyznań, przekonań, chcących oddychać emocjami zapisanymi czarnymi kropkami na pięciolinie. Ożywiamy ten zdawałoby się martwy zapis - powiedziała Duczmal-Jaroszewska.

Jej zdaniem „zadaniem dyrygenta jest łączenie w muzyce artystów i słuchaczy”.

Dodała, że jest szczęśliwym człowiekiem, ponieważ udało się jej zrealizować dziecięce marzenie - „grać na najpiękniejszym na świecie instrumencie”, bo - jak wyjaśniła - orkiestra jest dla niej najwspanialszym instrumentem muzycznym.

Wyraziła radość z konsekwentnego torowania drogi do dyrygentury kobietom. Jak wspomniała, batuta jest z nią od 60 lat, a nagroda jest dla niej potwierdzeniem, że to, co robiła i robi, jest słuszne, potrzebne wielu ludziom.

Agnieszka Duczmal-Jaroszewska urodziła się 7 stycznia 1946 r. w Krotoszynie. Studiowała dyrygenturę w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Poznaniu. W 1968 roku utworzyła orkiestrę kameralną, przekształconą w 1977 roku w Orkiestrę Kameralną Polskiego Radia i Telewizji, a następnie w Orkiestrę Kameralną Polskiego Radia Amadeus. W maju 2026 r. została odznaczona Orderami Orła Białego.

Duczmal-Jaroszewska odbyła ze swoją orkiestrą wiele podróży artystycznych, występując ze światowej sławy solistami w prestiżowych salach koncertowych Europy, obu Ameryk, Afryki i Azji. Jako pierwsza kobieta-dyrygent wystąpiła na scenie mediolańskiego Teatro alla Scala.

W 2021 roku Maestra otrzymała nagrodę Polskiego Radia – Diamentową Batutę za wybitne osiągnięcia w dziedzinie dyrygentury oraz za promocję polskiej muzyki za granicą. W 2015 roku odebrała w Poznaniu tytuł honorowego obywatela miasta.

Duczmal-Jaroszewska kierowała orkiestrą do 2024 roku, kiedy przekazała funkcję dyrektora swojej następczyni – córce Annie Duczmal-Mróz.

Nagroda im. Jerzmanowskich była przyznawana w latach 1915-1938 z majątku powierzonego na ten cel PAU przez przemysłowca i filantropa Erazma Jerzmanowskiego. Wśród laureatów przed wojną byli m.in. metropolita krakowski kard. Adam Stefan Sapieha, Henryk Sienkiewicz, Jan Kasprowicz, Oswald Balzer, Aleksander Brueckner i Ignacy Paderewski. Przed wojną nagroda stanowiła równowartość 12 kg złota i była nazywana „polskim Noblem”. Dziś ma wartość 100 tys. zł. Jej wręczanie wznowiono w 2009 r. - w stulecie śmierci Erazma Jerzmanowskiego. Partnerami tego przedsięwzięcia są Miasto Kraków i Województwo Małopolskie.

W ubiegłym roku laureatem nagrody został lekarz, specjalista w otorynolaryngologii, audiologii i foniatrii prof. Henryk Skarżyński. W poprzednich edycjach nagrodę otrzymali m.in. Janina Ochojska-Okońska, Krzysztof Penderecki, s. Małgorzata Chmielewska, ks. Michał Heller, Ryszard Krynicki.(PAP)

bko/ dki/