Podczas warsztatów „Stare Miasto: OdNowa” młodzi urbaniści, architekci i projektanci - lub adepci tych zawodów - pracowali nad tym, jak w przyszłości mogłaby wyglądać ta część Częstochowy. Zorganizowanie warsztatów Urząd Miasta zapowiedział po kupieniu w grudniu 2025 r. upadłej fabryki włókienniczej Elanex, gdzie planuje budowę nowego stadionu Rakowa.

Do przeprowadzenia warsztatów zaangażowano fundację Napraw Sobie Miasto. Ta, spośród 80 zgłoszeń: 17 zespołowych i 62 indywidualnych z kilkunastu uczelni, stworzyła 6 interdyscyplinarnych zespołów. Wśród ich mentorów znaleźli się m.in. architekci Tomasz Konior z pracowni Konior Studio, Przemo Łukasik z Medusa Group oraz Oskar Grąbczewski z pracowni OVO Grąbczewscy.

„Uczestnicy warsztatów zajmowali się Starym Miastem jako całością, nie tylko jakimś jego fragmentem, wobec którego miasto ma takie czy inne plany inwestycyjne. Zespoły nie traktowały np. byłego Elanexu jako centrum swojej pracy planistycznej czy punktu wyjścia dla swoich koncepcji. Lokalizacja stadionu w obrębie Starego Miasta wymaga tak czy inaczej osobnego opracowania, przekraczającego szczegółowością zadanie postawione uczestnikom” - podkreślił Urząd Miasta.

Samorząd szuka pomysłów na rewitalizację całej dzielnicy, znajdującej się dziś na uboczu miejskiego życia. Swą rangę centrum zaczęło tracić po tym, jak 200 lat temu, łącząc dwa miasteczka - nadwarciańską Częstochowę (dzisiejsze Stare Miasto) i podjanogórską Częstochówkę - wytyczono między nimi w szczerym polu bulwar z nowym ratuszem w połowie drogi między ośrodkami. Wzdłuż tej arterii, obecnej Alei Najświętszej Maryi Panny, kształtowało się do początku XX w. śródmieście Częstochowy. Stare Miasto stało się dzielnicą uboższej części miejskiej społeczności, do II wojny światowej głównie żydowskiej.

Drugie oblicze dzielnicy staromiejskiej stworzył na przełomie XIX i XX w. przemysł: fabryki otoczone domami robotniczymi budowano na południe od historycznego Starego Miasta, wzdłuż Warty i linii kolejowej. Żadna z nich już nie funkcjonuje. Papiernię zastąpiła Galeria Jurajska, zakłady włókiennicze Warta zajmują różne firmy i hurtownie, opuszczony jest browar, a w nieczynnej zapałczarni funkcjonuje muzeum, które można zwiedzić po zgłoszeniu telefonicznym.

Największa z dawnych fabryk, Elanex, którą na licytacji komorniczej kupił Urząd Miasta, ma być miejscem budowy nowego stadionu Rakowa Częstochowa. 30 kwietnia 2026 r. otwarto obok Elanexu wiadukt, który pozwoli lepiej skomunikować teren odseparowany dotąd od pozostałej części śródmieścia linią kolejową.

W projektach dwóch zespołów uczestniczących w warsztatach osią koncepcji stała się Warta: zaplanowano bulwary, a także zielone korytarze łączące dzielnicę z rzeką.

Również dwa zespoły skupiły się na licznych w dzielnicy pustostanach proponując program „lokal za remont”, czy adaptację na mieszkania zabytków poprzemysłowych.

Inny zespół postulował zmianę niektórych ulic na woonerfy. Kolejny - przeprowadzenie linii tramwajowej, by poprawić skomunikowanie dzielnicy i zmniejszyć ruch samochodów. Ta sama grupa zaproponowała odtworzenie Kanału Kohna, zasypanej w 2009 r. odnogi Warty oraz powrót na Stare Miasto corocznego festiwalu FrytkaOFF (nazwa od tzw. alei frytkowej koło dworca kolejowego - PAP), jako elementu budowania lokalnej tożsamości.

- Jesteśmy zadowoleni z wyników. Przyjechali młodzi ludzie, głównie spoza miasta i spojrzeli na Częstochowę inaczej. Ich zamysłem było, aby powstało coś, co ściągnie ludzi - powiedział na zakończenie warsztatów wiceprezydent Łukasz Kot.

Urząd miasta podkreślił, że każda z 6 zespołowych wizji ma charakter inspiracji, ale nie podstawy do decyzji inwestycyjnych czy zamówień publicznych. Nie są one też programem funkcjonalno-użytkowym. Miasto może natomiast potraktować dorobek warsztatu jako element przygotowań w dalszym procesie planistycznym - podkreślił magistrat.

Efekty warsztatów „Stare Miasto: OdNowa” można oglądać w Galerii Jurajskiej w Częstochowie do 21 maja. (PAP)

th/ aszw/