Giszowiec to zabytkowe osiedle patronackie, które wybudowano dla górników z Kopalni Giesche oraz ich rodzin. Zaprojektowali je kuzyni Georg i Emil Zillmannowie. Inspiracją była koncepcja miasta-ogrodu – oddalonego od centrum, z niską i rozproszoną zabudową oraz znacznym udziałem zieleni.

Osiedle – wybudowane w latach 1907-1910 – od samego początku było zelektryfikowane. Prąd z elektrowni przy Szybie Carmen trafiał do stacji rozdzielczej i dalej do stacji transformatorowych, które teraz przejdą renowację.

„Stacje miały zasilać całe osiedle. To przykład poziomu, na którym stała technika XX wieku. Wówczas urządzeniom technicznym nadawano nie tylko funkcje użytkowe, ale również estetyczne. Te obiekty są dziś świadkami historii i rozwoju techniki” – wskazał Marcin Gawlik, dyrektor Komunalnego Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej (KZGM) w Katowicach.

Stacje transformatorowe, podobnie jak charakterystyczne domy w Giszowcu, mają białe elewacje i skośne dachy obłożone dachówkami. Przez to wpisują się w architekturę osiedla.

W ramach renowacji stacji transformatorowych – znajdujących się przy ul. Barbórki, Działkowej, Gościnnej, Przyjaznej i Radosnej – przewidziano m.in. wymianę dachów oraz drzwi, naprawę elewacji oraz izolację fundamentów. Przywrócone do pierwotnego wyglądu mają zostać także metalowe maszty.

Renowację przeprowadzi firma Expance Sławomir Czapiewski z Piły, która została wybrana w przetargu przez KZGM w Katowicach. Koszt to 554,7 tys. zł. Dofinansowanie z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków to 100 tys. zł.

W kulturze Giszowiec – a nawet same stacje transformatorowe – można zobaczyć m.in. na obrazach Ewalda Gawlika z Grupy Janowskiej, którą tworzyli malarze-prymitywiści związani z Kopalnią Wieczorek w Katowicach.

Giszowiec był miejscem akcji filmu „Paciorki jednego różańca” (1979 r.) w reż. Kazimierza Kutza. Opowiada on o dramacie górniczych rodzin, których domy wyburzono na rzecz bloków z wielkiej płyty. W latach 70. XX w. z tego powodu zniszczono ok. 2/3 osiedla.(PAP)

pato/ lm/