Konkurs na opracowanie koncepcji urbanistycznej ponownego zagospodarowania ok. 100 hektarów terenów po kopalni oraz wokół niej samorząd Katowic ogłosił w połowie grudnia 2025 r. Konkurs dotyczył terenów ograniczonych od południa i zachodu torami kolejowymi, od wschodu ulicami Ligocką i Mikołowską, a od północy - autostradą A4.

Jak mówili przedstawiciele zespołu autorskiego Anna Lessaer-Kentzer i Jan Lessaer, wyjście poza ścisły obszar kopalni (ok. 40 ha) było kluczowe i najbardziej wartościowe, jeżeli chodzi o projektowanie w praktyce nowej dzielnicy. Deklarowali przy tym powiązanie jej z szerszą tkanką miasta - oddalonym o ok. 4 km ścisłym centrum czy przestrzenią pomiędzy kopalnią a nowym stadionem miejskim.

Projektanci akcentowali, że historyczne obiekty kopalni były punktem wyjścia do określenia wokół nich nowych funkcji przestrzeni. Wyjaśniali, że zwalniany przez przemysł obszar potrzebuje i nowych mieszkańców, i pozostałych funkcji. Zaproponowali więc skupienie usług w północnej części opracowania, przylegającej do autostrady A4 i linii kolejowej w stronę Tychów, a mieszkań - na południe od kopalni.

Autorzy zwycięskiej pracy umieścili potencjalne funkcje naukowe i kulturalne bezpośrednio przy obszarze historycznych zabudowań Wujka, stwarzając też możliwość budowy nowych obiektów pod tym kątem bezpośrednio przy ich południowo-zachodnim rejonie. W najbardziej wysuniętej na południe części opracowania dopuścili funkcję sportową, promieniującą na sąsiednie dzielnice.

Myśląc o powiązaniu komunikacyjnym udostępnianego terenu projektanci narysowali m.in. przyszłościowe powiązanie go z ul. Załęskiej Hałdy oraz wewnętrzne obsłużenie go przez obramowującą jego znaczną część drogę, której jedno z ramion docierałoby pośrednio do ul. Zgody.

Wiceprzewodnicząca sądu konkursowego, architekt miasta Katowice Aleksandra Tomkiewicz oceniła we wtorek, że zwycięska praca najlepiej wypełniła cel konkursu, którym było znalezienie scenariusza dla rozwoju nowej tkanki miejskiej w tej lokalizacji.

- Osią tego scenariusza powinna być - i takie było założenie - idea miasta zwartego. W tę ideę powinny być włączone potencjał dziedzictwa przemysłowego tego terenu, ale też potrzeba zachowania pamięci o wydarzeniach historii najnowszej - zaznaczyła Tomkiewicz.

Prezydent Katowic Marcin Krupa ocenił, że choć symboliczny zakład pracy przemija, przy świadomości prędkości i kierunków rozwoju świata trzeba w tym wyścigu brać udział i być w peletonie zmian gospodarki Europy. Stąd potrzeba określenia kształtu zagospodarowania pokopalnianego terenu, który będzie realizowany w perspektywie zapewne 30-40 lat.

- Ktoś musiał w konkursie wygrać, ale to nie znaczy, że kolejne prace przegrały, bo mają wiele ciekawych elementów, które można w przyszłości w planie zagospodarowania przestrzennego również wziąć pod uwagę. Ale jak gdyby tym głównym drogowskazem jest praca zwycięska - wskazał Krupa, precyzując, że jedną z nagród było uczestnictwo przedstawicieli zwycięzcy w opiniowaniu przyszłych dokumentów planistycznych.

Według miasta teren kopalni Wujek i wokół niej jest niezwykle atrakcyjny ze względu m.in. na bliskość autostrady A4 i istniejących osiedli mieszkaniowych. Z tego względu nie zostanie całkowicie przeznaczony pod inwestycje mieszkaniowe, lecz - poza historyczną częścią kopalni - ma uwzględniać funkcje kulturalne, naukowe czy usługowe.

Jeszcze przed ogłoszeniem konkursu współpracę ws. przyszłości terenów kopalni Wujek zadeklarowali w liście intencyjnym przedstawiciele Polskiej Grupy Górniczej, samorządów Katowic i woj. śląskiego oraz Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.

Kopalnia Wujek ma szczególne znaczenie dla historii Katowic i Polski. Górnicy, którzy strajkowali przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego, zostali brutalnie spacyfikowani 16 grudnia 1981 r. Dziewięciu z nich zginęło. Pamięć o ofiarach pielęgnuje Śląskie Centrum Wolności i Solidarności, które działa w dawnych budynkach kopalni.

Obecnie dobiega końca rozbudowa jego siedziby, która ma zostać otwarta z końcem maja br. ŚCWiS, noszące też nazwę Centrum Dziewięciu z Wujka, pozyskało już dotację i przygotowuje rewitalizację dawnej łaźni łańcuszkowej, która znajduje się na terenie zakładu. To w niej górnicy protestowali przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego, odbywały się msze święte podczas strajku, a przed nią ks. Henryk Bolczyk udzielił strajkującym absolucji zbiorowej, czyli rozgrzeszenia na wypadek śmierci.

Z końcem marca br. Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach wszczął procedurę objęcia ochroną konserwatorską siedemnastu historycznych zabudowań kopalni Wujek.(PAP)

mtb/ pad/