Górnośląska Kolei Wąskotorowa (GKW) to najstarsza nieprzerwanie czynna kolej wąskotorowa na Polsce. Pierwotnie służyła górnośląskiemu przemysłowi, przewożąc węgiel, rudy cynku i ołowiu czy kamień. Dziś koleje wąskotorowe na Śląsku przewożą jedynie turystów i są jedną z większych atrakcji regionu.

Co roku SGKW uruchamia kursy według wakacyjnego rozkładu jazdy na liczącej 21 km trasie z Bytomia przez Tarnowskie Góry do Miasteczka Śląskiego. To jedyny zachowany odcinek górnośląskiej sieci wąskotorowej, która w najlepszych czasach liczyła (bez bocznic) ponad 200 km.

Jak przypomnieli społecznicy, którzy pracują przy obsłudze kolejki, ubiegłoroczny sezon wakacyjny rozpoczął się w 27 czerwca. Ubiegłoroczny sezon był pierwszym od 2010 r., kiedy rozkładowe pociągi SGKW kursowały na całej trasie poza weekendami i świętami.

W wakacyjne piątki podróżni mogli korzystać z pociągów rozkładowych i - dzięki wsparciu Tarnowskich Gór - z oferty „Kultura Przemysłowa Ziemi Tarnogórskiej”. Przejazdom towarzyszyły opowieści o lokalnej historii i oprowadzanie po pobliskich atrakcjach turystycznych.

Latem odbyły się też dwie „Nocne Szychty” z atrakcjami i ogniskiem oraz dwie teatralne gry „Morderstwo w Induexpresie”. Letni sezon trwał do 14 września. Także po nim SGKW organizowało niedzielne przejazdy Bytom – Tarnowskie Góry i specjalne wydarzenia, np. „Po torach przez granicę”, 172. urodziny kolei, pociągi halloweenowy czy sylwestrowy.

W ub. roku do grona SGKW dołączyło ponad 30 nowych wolontariuszy, również spoza Górnego Śląska - np. Wrocławia, Krakowa czy Częstochowy.

Stowarzyszenie w 2025 r. ukończyło naprawę główną jednego z całorocznych rumuńskich wagonów serii Bxhpi, który był odstawiony od co najmniej 2001 r. Trwa naprawa kolejnego takiego składu, a także prace przy odbudowie parowozu Tw47: w ub. roku, dzięki środkom urzędu marszałkowskiego i wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków, naprawiono jego bloki maźnicze i układ biegowy.

W pierwszym półroczu ub. roku lokalny samorząd oddał do użytku stację końcową Miasteczko Śląskie Wąskotorowe koło przystanku na linii kolejowej do lotniska Katowice, wraz z centrum przesiadkowym i dużym parkingiem. W przyszłości stacja będzie jednym z elementów umożliwiających jednoczesne uruchamianie dwóch składów pociągów do Miasteczka Śląskiego.

Ponadto, Stowarzyszenie wyremontowało 180 m toru w rejonie dawnej stacji Lazarówka, a na swojej głównej stacji Bytom Karb Wąskotorowy kontynuowało prace przy nastawni, uruchamianiu kolejnych rozjazdów czy budowie dalszych elementów sygnalizacji świetlnej i urządzeń bezpieczeństwa ruchu.

SGKW sygnalizuje, że było w gronie siedmiu polskich organizacji opiekujących się kolejami wąskotorowymi, które przygotowały propozycję współfinansowania kolei wąskotorowych z budżetu państwa. Nad rozwiązaniem pracuje teraz Rządowe Centrum Legislacji.

Górnośląskie Koleje Wąskotorowe powstały w 1853 r. Są najstarszą koleją wąskotorową w Polsce i drugą najstarszą koleją tego typu w Europie; starsza jest tylko Ffestiniog Railway w Walii.

Przez ponad 140 lat gęsta sieć wąskich torów o rozstawie 785 mm łącząca większość górnośląskich hut i kopalń rozciągała się od Raciborza na południowym zachodzie po Szopienice na wschodzie oraz Bibielę na północy. Rozwój transportu samochodowego w drugiej połowie XX w. spowodował, że kolej wąskotorowa miała coraz mniej towarów do przewożenia. Zamykano kolejne linie. Pociągi towarowe przestały kursować w 2001 r.

W 2003 r. powołano Stowarzyszenie Górnośląskich Kolei Wąskotorowych, którego celem jest zachowanie w jak najlepszym stanie istniejących linii, budynków i taboru GKW oraz ochrona dziedzictwa przemysłowego. Jego wolontariusze, przy wsparciu samorządów i darczyńców, zajmują się m.in. remontami nawierzchni kolejowej i taboru orz prowadzeniem niezbędnej dokumentacji.(PAP)

mtb/ pad/