- 13 grudnia, rocznica wprowadzenia w 1981 roku stanu wojennego, to dla Polaków bardzo ważna data. Dla naszej fundacji istotne jest zachowanie pamięci. Dziś w zabytkowej kopalni w Jawiszowicach rozpoczynamy tworzenie placówki historyczno-edukacyjnej: Małopolskiego Centrum Wolności i Solidarności. To całkowicie oddolna inicjatywa pozarządowa - powiedział PAP Dagmar Kopijasz.

Małopolskie Centrum Wolności i Solidarności powstanie w zabytkowej kopalni w Jawiszowicach - powiedział w sobotę jeden z inicjatorów powołania instytucji Dagmar Kopijasz z brzeszczańskiej fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau.

Jak wyjaśnił, instytucja będzie wzorowana na Śląskim Centrum Wolności i Solidarności w kopalni "Wujek", gdzie 16 grudnia 1981 roku milicja spacyfikowała strajk. Zginęło dziewięciu górników.

Kopijasz powiedział, że zaczątkiem działalności będzie stworzenie w jednym z budynków po jawiszowickiej kopalni ekspozycji dokumentów i pamiątek związanych z podziemnym ruchem wolnościowym w komunistycznej Polsce, szczególnie z NSZZ "Solidarność". - Pod opiekę fundacji trafił zbiór około tysiąca sztuk wydawnictw z tak zwanego drugiego obiegu. To między innymi prasa podziemna, książki, plakaty i zdjęcia z lat 70. i 80. XX wieku. Wydawane były w kraju oraz Paryżu i Londynie. W skład zbioru wszedł też powielacz wykorzystywany w druku prasy podziemnej w latach 80. - powiedział.

Ekspozycja ma być dostępna już wiosną przyszłego roku. - Przy tej okazji apelujemy o przekazywanie tworzonej instytucji wszelakich pamiątek związanych z ruchami wolnościowymi i "Solidarnością" - powiedział Dagmar Kopijasz.

Inicjatywa zlokalizowana została w zabytkowej, nieczynnej kopalni Jawiszowice nieprzypadkowo. Budynkami, które po niej pozostały, fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau opiekuje się od trzech lat. - Kopalnia ze swą historią, której ważną częścią jest walka z okupantem oraz wolnościowe zrywy, jest idealnym miejscem, by taka placówka tu powstała. Będzie pierwszą na mapie Małopolski, a pod wieloma względami unikatową w kraju. To tu splatają się tragiczne losy naszej małej lokalnej społeczności walczącej z okupantami - wyjaśnił Kopijasz.

Kopalnia w Brzeszczach-Jawiszowicach to ponad 120 lat historii. Podczas II wojny światowej pracowali w niej niewolniczo więźniowie niemieckiego obozu Auschwitz. W 1945 roku miejscowi górnicy udaremnili próbę jej zniszczenia przez wycofujących się Niemców. W Jawiszowicach i pobliskich Brzeszczach miały miejsce zrywy wolnościowe w czasach PRL, a po ogłoszeniu stanu wojennego w kopalni pod ziemią trwał jeden z najdłuższych strajków.

Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau działa na rzecz ratowania rzeczy, przedmiotów oraz artefaktów związanych z byłym niemieckim obozem i jego podobozami, które znajdują się obecnie w rękach prywatnych. Opiekuje się między innymi historycznymi budynkami: dawnej szkoły w Brzeszczach-Borze, w której podczas wojny znajdowała się karna kompania więźniarek Auschwitz II-Birkenau, a także dawną obozową kantyną SS. (PAP)

szf/ miś/