Samorząd woj. śląskiego wskazuje, że poza już istniejącymi w regionie monumentami kwestię budowy pomnika w Katowicach podejmuje znów tamtejszy samorząd, a temat Tragedii Górnośląskiej jest przedmiotem zainteresowania kilku już istniejących instytucji, w tym marszałkowskich.

Siedem górnośląskich organizacji regionalnych i mniejszości niemieckiej zaapelowało do władz państwowych i samorządowych woj. opolskiego i śląskiego o wzniesienie pomnika Ofiar Tragedii Górnośląskiej 1945 r. i powołanie instytucji kultury zajmującej się tymi wydarzeniami.

Jak przekazał prezes Związku Górnośląskiego Grzegorz Franki, podczas poniedziałkowego spotkania podsumowującego obchody Roku Tragedii Górnośląskiej, na ręce marszałka woj. śląskiego trafił apel o trwałe i godne upamiętnienie jej ofiar.

Franki wyjaśnił, że apel kierowany jest do władz państwowych Polski oraz władz samorządowych woj. opolskiego i śląskiego. Jego sygnatariusze postulują wzniesienie pomnika Ofiar Tragedii Górnośląskiej oraz powołanie instytucji kultury poświęconej badaniu, dokumentowaniu i upowszechnianiu wiedzy o wydarzeniach w regionie w 1945 r.

Poinformował, że apel podpisali również przedstawiciele stowarzyszenia Regios, Ruchu Autonomii Śląska, Stowarzyszenia Pamięci Tragedii Śląskiej 1945 oraz trzech organizacji Mniejszości Niemieckiej.

"Uważamy, że nadszedł czas, aby w sposób symboliczny i instytucjonalny wyrazić szacunek dla ofiar tych wydarzeń" - napisano w apelu.

Prezes Związku Górnośląskiego ocenił, że najlepszym miejscem dla upamiętnienia Ofiar Tragedii Górnośląskiej byłby plac Wolności w Katowicach, który zimą 1945 r. był świadkiem tych wydarzeń, a potem stał na nim pomnik ku czci Armii Czerwonej, zlikwidowany w 2014 r. - Jeśli zaś idzie o instytucję kultury, na przykład Centrum Pamięci o Tragedii Górnośląskiej, to sprawa jest całkowicie otwarta. Może siedzibą powinny być Miechowice, gdzie żołnierze Armii Czerwonej bestialsko zamordowali ponad 300 cywilów - zasugerował Franki.

W rozmowie z PAP członkini zarządu woj. śląskiego Joanna Bojczuk, odnosząc się do apelu przypomniała m.in., że samorząd woj. śląskiego udzielił pomocy finansowej miastu Świętochłowice na przeprowadzoną renowację bramy dawnego obozu koncentracyjnego Zgoda, będącego jednym z symbol Tragedii Górnośląskiej.

Wskazała też, że z kontaktów urzędu marszałkowskiego z samorządem Katowic wynika, że miasto to wraca do koncepcji budowy monumentu poświęconego ofiarom Tragedii Górnośląskiej. Katowice dysponują projektem pomnika Ofiar Deportacji Mieszkańców Górnego Śląska do Związku Sowieckiego w 1945 r., który miałby stanąć w Parku Boguckim i dwukrotnie w 2021 r. (u schyłku pandemii Covid-19) próbowały wyłonić jego wykonawcę. Po uzyskaniu zbyt drogich ofert zdecydowano wówczas o zawieszeniu projektu.

Nawiązując do postulatu utworzenia nowej instytucji Bojczuk zwróciła uwagę, że tego typu inicjatywy są kosztowne. Przypomniała, że samorząd Radzionkowa prowadzi Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 r., samorząd woj. śląskiego prowadzi lub współprowadzi Regionalny Instytut Korfantego i Śląskie Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach zajmujące się też tym tematem, a znaczny dorobek prokuratorski, naukowy i edukacyjny w tym zakresie ma Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.

"Więc uważamy, że na ten moment nie ma potrzeby nowej instytucji, bo te istniejące doskonale ze sobą współdziałają, czego dowodem były tegoroczne obchody Roku Tragedii Górnośląskiej" - oceniła Bojczuk.

Wydarzenia określane jako Tragedia Górnośląska rozpoczęły się z wkroczeniem Armii Czerwonej na Śląsk pod koniec stycznia 1945 r. Była to fala sowieckich i polskich komunistycznych represji w latach 1945-1948, deportacje kilkudziesięciu tysięcy mieszkańców regionu na roboty przymusowe do Związku Sowieckiego i wiążące się z tym dramaty wielu rodzin. Działania te pochłonęły wiele ofiar śmiertelnych.

Dzień Pamięci o Tragedii Górnośląskiej 1945 r. obchodzony jest w ostatnią niedzielę stycznia w woj. śląskim i opolskim. Uchwały w tej sprawie przyjęły Sejmik Woj. Śląskiego w 2011 r., a Sejmik Woj. Opolskiego - w 2012 r. Obecny rok jest też decyzjami obu sejmików "Rokiem Tragedii Górnośląskiej"; uchwały upamiętniające jej ofiary przyjęły też obie izby polskiego parlamentu.

Uroczystości związane z obchodami 80. rocznicy tragedii zorganizowano w obu regionach. W ramach obchodów odbyły się m.in. publikacja podcastu historycznego, sesja naukowa i wystawa w Gliwicach zorganizowane przez katowicki oddział IPN, a także wystawa "Moj Opa tyż boł deportuwany" prezentowana kolejno w Senacie RP, Gmachu Sejmu Śląskiego, a także w Parlamencie Europejskim w Brukseli.

Pomnik Ofiar Tragedii Górnośląskiej znajduje się już m.in. w Bytomiu-Miechowicach, gdzie 25-27 stycznia 1945 r. Armia Radziecka zamordowała 380 cywilów. Inny pomnik upamiętniających ofiary tamtych wydarzeń odsłonięto w maju ub. roku w Rybniku.(PAP)

mtb/ lm/