W swoim najnowszym spektaklu dyrektor teatru i reżyser Bartosz Szydłowski wraca do zdarzeń z grudnia 1922 roku, kiedy w warszawskiej Zachęcie zginął, po pięciu dniach od objęcia urzędu, pierwszy prezydent II RP Gabriel Narutowicz. Został on zastrzelony przez malarza, wykładowcę, działacza ideowo związanego z endecją, Eligiusza Niewiadomskiego. Dwa tygodnie później przed stołecznym sądem odbył się jednodniowy proces Niewiadomskiego. Jeszcze tego samego dnia zabójcę skazano na karę śmierci.

Spektakl pt. "Proces Eligiusza Niewiadomskiego", czyli teatralną rekonstrukcję procesu zabójcy Gabriela Narutowicza, wystawi premierowo Teatr Łaźnia Nowa w przypadające we wtorek Święto Niepodległości. Twórcy chcą, by spektakl stał się manifestacją przeciwko przemocy i nienawiści w życiu publicznym.

- Kupiłem w antykwariacie książkę, która była rekonstrukcją procesu Eligiusza Niewiadomskiego. Paradokument, który nagle poraził mnie językiem współczesnym. Nagle miałem wrażenie, że prokurator, adwokat, sam Niewiadomski operują figurami stylistycznymi i opisem rzeczywistości z 2025 roku - przyznał Bartosz Szydłowski. - I to jest wstrząsające, że my dalej jako społeczeństwo obracamy się w języku, w pewnych wzorcach i modelach pasujących do początku wieku. "Wielka Polska", "spisek żydowski", "Polska dla Polaków" i to nawiedzenie, ten rodzaj mistycyzmu, ten rodzaj rozbudzania emocji - dodał reżyser.

Zauważył, że Niewiadomski potraktował proces jako platformę do wygłaszania swoich przekonań, a ówczesna prasa rozpisywała się o procesie w duchu wielkiego widowiska i narodzin nowego mitu. - Niewiadomski był opisywany jak wielki bohater, a nie jak człowiek, który popełnił przerażające przestępstwo - zwrócił uwagę.

Premiera spektaklu została zaplanowana na 11 listopada. Twórcy wskazują, że w ten sposób chcą wyjść spektaklem poza teatralne ramy, i sprawić, by stał się manifestacją przeciwko przemocy i nienawiści w życiu publicznym, a także "przeciwko idealizowaniu ludzi fanatycznych". Ma też być punktem wyjścia do refleksji nad językiem, "który jednych piętnuje, a innych wywyższa".

- Dzisiaj też żyjemy w okresie wzmożenia emocjonalnego, że to życie publiczne nasze nie jest poddane racjonalnej analizie, próbie obiektywizacji, znalezienia jakiegoś konsensusu, tylko jest nieustającą stymulacją emocji, które mają nas poprowadzić. Gdzie? W moim odczuciu w przepaść, w otchłań kompletnego pogubienia się - zaznaczył Szydłowski.

W głównej roli widzowie zobaczą Krzysztofa Zarzeckiego. Na scenie wystąpią także Przemysław Bluszcz, Maciej Charyton, Adam Ferency/Leszek Piskorz/Tadeusz Huk, Krzysztof Głuchowski, Maciej Jackowski, Barbara Jonak, Tomasz Karolak, Andrzej Kłak, Anna Oberc, Andrzej Seweryn (wideo), Paweł Smagała, Artur Święs/Jacek Romanowski, Błażej Wójcik/Olgierd Łukaszewicz.

- Strasznie trudno mi powiedzieć o tym, kim ten człowiek jest - powiedział o roli sędziego Adam Ferency. - Zachowały się materiały z procesu, prawdziwe. One mówią o rytuałach sądowych, ale one nic nie mówią o człowieku. Wiadomo, że ma być bezstronny. Ale właśnie, ciekawe, czy jest bezstronny. Te moce, które są zaklęte w Niewiadomskim, łatwo wyskakują z tego grobu i dzisiaj zakażają wiele osób. Mam nadzieję, że 11 (listopada - PAP), kiedy będziemy grali to przedstawienie, w Warszawie nie dojdzie do jakichś poważnych ekscesów - dodał aktor.

Premiera spektaklu odbędzie się 11 listopada w Teatrze Łaźnia Nowa. Spektakl będzie można również zobaczyć 11 grudnia podczas Festiwalu Boska Komedia.(PAP)

juka/ dki/