"Shigeru Ban. Architektura i działania społeczne" w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie jest pierwszym w Polsce pokazem twórczości Shigeru Bana, laureata najważniejszego wyróżnienia w dziedzinie architektury - Nagrody Pritzkera.

Projekty reprezentacyjnych budynków i konstrukcji tymczasowych autorstwa Shigeru Bana - architekta korzystającego z papieru i drewna - można oglądać w Muzeum Manggha w Krakowie. Wystawa otwiera cykl prezentacji poświęconych japońskiej architekturze.

W Galerii Europa - Daleki Wschód muzeum zaprezentowało dwie ścieżki jego działalności. Pierwszą stanowią budynki reprezentacyjne - muzea, centra kulturalne, stacje kolejowe, pawilony ekspozycyjne, hotele, biurowce i prywatne rezydencje. Druga część ekspozycji została poświęcona architekturze odbudowy, czyli koncepcji Bana zakładającej tworzenie, często przy użyciu tekturowych rur, konstrukcji zastępujących budynki zniszczone w wyniku katastrof naturalnych i wojen. Na całość złożyły się sprowadzone z Japonii i Francji oryginalne makiety, rekonstrukcje, rysunki i fotografie.

- Jest to syntetyczna wystawa próbująca oddać monumentalny dorobek architektoniczny Shigeru Bana. To architekt niezwykle płodny, mający na swoim koncie kilkaset realizacji; duża część z nich znajduje się w Japonii, ale są także i w Europie - wskazał kurator Dominik Lisiak.

Wśród jego realizacji jest m.in. gmach Centre Pompidou w Metz, kopuły pawilonu na Expo 2025 w Osace i Wędrowne Muzeum w Nowym Jorku. Jak zauważył kurator wystawy, Shigeru Ban tworzy duże, ale lekkie konstrukcje, wykorzystujące tradycyjne i naturalne tworzywa - przede wszystkim drewno i papier.

- To są dwa najbardziej charakterystyczne dla niego materiały. Nie wszystkie budynki są tylko z drewna i papieru, ale można powiedzieć, że takim głównym elementem, na którym się skupia w projektach, to użycie papieru w formie rur tekturowych. Zazwyczaj jego konstrukcje są ażurowe, przypominające siatki, rozgałęzienia drzew - zwrócił uwagę Dominik Lisiak. Jak wyjaśnił, Japończycy od dekad korzystają z drewna, a ich architektura, w przeciwieństwie do Europejskiej, powstającej na bazie kamienia i betonu, "z założenia jest tymczasowa". - Jeżeli Europa buduje na wieki, to Japonia buduje na chwilę - dodał kurator.

Wykorzystywane przez architekta tekturowe rury stały się głównym materiałem konstrukcji stawianych w odpowiedzi na sytuacje kryzysowe - z nich powstała m.in. tymczasowa szkoła podstawowa w Hualinie w Chinach, kiedy w 2008 roku właściwą placówkę zniszczyło trzęsienie ziemi. Wśród innych realizacji są papierowe domy i szałasy pomocowe, Kartonowa Katedra powstała w 2013 roku w Christchurch w Nowej Zelandii, tymczasowe osiedle kontenerowe w Onagawie w Japonii. To właśnie przede wszystkim za działalność humanitarną - zaznaczył kurator wystawy - Ban dostał Nagrodę Pritzkera.

- Budynki powstawały w miejscach kryzysowych, gdzie pojawiali się uchodźcy, grupy poszkodowane w wyniku kataklizmów klimatycznych, konfliktów zbrojnych, z różnych przyczyn cierpiące głód. On zaproponował dla nich rozwiązania tymczasowe, które pozwalają zabezpieczyć podstawowe prawa jednostki, jak prawo do prywatności, prawo do schronienia - dodał Dominik Lisiak.

Zwrócił uwagę, że w 2022 roku architekt zorganizował dla ukraińskich uchodźców przebywających w hali po supermarkecie w Chełmie system ścianek działowych, tworząc za pomocą tekturowych rur i tkanin 4-metrowe prywatne strefy. Jego system parawanów był wykorzystywany także w wielu innych miejscach. Wśród najnowszych projektów Shigeru Bana jest m.in. budynek szpitala we Lwowie.

Kurator wystawy pytany o założenia ideowe działalności Bana, wskazał na wypowiedź japońskiego architekta, który wyznał: "Około dziesięciu lat po tym, jak zająłem się tworzeniem architektury, zacząłem odczuwać w mojej pracy pewną pustkę. Realizowaliśmy tylko domy dla bogatych ludzi i miałem taką podstawową obawę, że możemy być nieużyteczni dla społeczeństwa".

Shigeru Ban urodził się w 1957 r. w Tokio, ale studiował w Stanach Zjednoczonych. Jako architekt zaczął pracować w 1982 r. u Araty Isozakiego. W 1985 roku założył własną pracownię. W 1995 roku został konsultantem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR) i założył organizację pomocową Voluntary Architects’ Network (VAN). Ma trzy biura projektowe: w Tokio, Paryżu i Nowym Jorku.

Wystawa pt. "Shigeru Ban. Architektura i działania społeczne" będzie dostępna w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie do 3 maja 2026 r.(PAP)

juka/ aszw/