Termin "Tragedia Górnośląska" określa akty terroru i represje wobec ludności cywilnej, które rozpoczęły się na Górnym Śląsku wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej w 1945 r. Decyzją sejmików woj. śląskiego i opolskiego 2025 r. ustanowiono w obu regionach Rokiem Tragedii Górnośląskiej. Obie izby polskiego parlamentu podjęły uchwały upamiętniające ofiary tej tragedii.

Kilkanaście plansz prezentujących aktualny stan badań naukowych składa się na najnowszą wystawę IPN poświęconą Tragedii Górnośląskiej. Ilustrowane fotografiami i mapami opracowanie zostało ona przygotowane w formie cyfrowej, można je pobrać ze strony internetowej.

Wystawa IPN, przygotowana z okazji 80. rocznicy tamtych wydarzeń uwzględnia najnowsze dane statystyczne a także porządkuje fakty w oparciu trzy kategorie. Pierwsza z nich to zbrodnie na cywilnych mieszkańcach Górnego Śląska popełnione przez Armię Czerwoną, druga obejmuje aresztowania, internowania i deportacje Górnoślązaków do pracy przymusowej na terenie Związku Sowieckiego, a trzecia - budowanie aparatu represji oraz same represje na mieszkańcach regionu ze strony nowych, polskich, komunistycznych władz.

Jak przypominają przedstawiciele IPN, w czasach PRL wydarzenia, które dotknęły mieszkańców po wkroczeniu Armii Czerwonej na Górny Śląsk, były w oficjalnym obiegu informacji tematem tabu. Dopiero likwidacja cenzury pozwoliła na publiczne przywracanie pamięci o dramacie Górnoślązaków, do tej pory kultywowanej w domach rodzinnych, gdzie pamięć ta stawała się elementem tożsamości regionalnej.

Powstałe w publicystyce określenie "Tragedia Górnośląska" początkowo odnoszone było do wywózek górników do pracy przymusowej w Związku Sowieckim. Stopniowo definicja objęła nie tylko internowanie i aresztowanie przez NKWD oraz deportacje do łagrów i batalionów roboczych w sumie około 48 tys. ludzi, ale też zbrodnie Armii Czerwonej, popełnione na cywilach na miejscu - grabieże, gwałty i masowe morderstwa czy zniszczenie miast i wsi. Trzecią składową pojęcia są represje jakie spadły na Górnoślązaków ze strony nowych komunistycznych władz Polski, które przejęły władzę w regionie.

Na panelach wystawy wykorzystano fotografie i dokumenty m.in. ze zbiorów Biblioteki Śląskiej w Katowicach, archiwów IPN i zasobów Archiwum Państwowego, a także z Muzeum Historii Katowic, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 r. w Radzionkowie oraz z zasobów prywatnych.

Wystawa w formie pliku cyfrowego, gotowa do wydrukowania i ekspozycji, dostępna jest do pobrania ze strony internetowej IPN https://edukacja.ipn.gov.pl/edu/wystawy/wystawy-elementarne/231548,Tragedia-Gornoslaska-1945.html. (PAP)

kon/ aszw/