Polskie prawo umożliwia ojcom skorzystanie zarówno z urlopu ojcowskiego, jak i z urlopu rodzicielskiego.

Urlop ojcowski to dwa tygodnie w 100 proc. płatnego wolnego, które trzeba wykorzystać do pierwszego roku życia dziecka. Jego podstawową funkcją jest opieka nad niemowlakiem i mamą podczas okresu rekonwalescencji po porodzie.

Z kolei urlop rodzicielski, który w Polsce wynosi 41 tygodni (przy urodzeniu jednego dziecka) i może być dzielony przez rodziców, jest płatny na poziomie 70 proc. zasiłku. Można go wykorzystać do końca roku, w którym dziecko kończy sześć lat. Ten urlop daje szansę tacie i dziecku na budowanie relacji, a mamie – na spokojniejszy powrót do aktywności zawodowej.

Dane ZUS pokazują, że w 2025 r. ojców korzystających z urlopów rodzicielskich było 24 proc., podczas gdy w 2022 r. był to zaledwie 1 proc. W liczbach bezwzględnych oznacza to wzrost z 3,7 tys. ojców w 2022 r. do 57 tys. w 2025 r.

Jednocześnie – jak wynika ze statystyk – tempo zmian zaczyna słabnąć. W porównaniu z 2024 r. udział ojców wzrósł o siedem punktów procentowych, a łączny wzrost w ciągu trzech lat wyniósł 23 pkt. proc.

Mimo rosnącej liczby ojców korzystających z urlopów rodzicielskich ich udział w łącznej liczbie wykorzystanych dni pozostaje niski i wynosi 6 proc. Średnia długość urlopu ojca to 43 dni, podczas gdy matki – 143 dni.

Oznacza to, że ojcowie wykorzystują średnio niecałe pięć tygodni, mimo że zgodnie z Kodeksem pracy mają do dyspozycji dziewięć tygodni nietransferowalnego urlopu rodzicielskiego.

Jednocześnie dane ZUS wskazują na spadek liczby mężczyzn korzystających z urlopu ojcowskiego. W 2024 r. z tej możliwości skorzystało 162,3 tys. mężczyzn, a w 2025 r. – 137,1 tys. Z kolei od stycznia do maja 2026 r. na urlopie tym przebywało 53,1 tys. ojców.

W maju 2026 r. przeciętna dzienna wysokość zasiłku matki wyniosła 157,68 zł, a ojca – 178,72 zł. Dla porównania w 2024 r. przeciętna dzienna wysokość zasiłku ojca wynosiła 167 zł, a matki – 124 zł.

Z raportu opublikowanego w marcu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundację Share the Care wynika, że moment pojawienia się dziecka istotnie wpływa na aktywność zawodową rodziców – kobiety bez dzieci pracują niemal równie często jak mężczyźni (86 proc. vs 88 proc.), ale wraz z liczbą dzieci ich aktywność wyraźnie spada (do 64 proc. przy trojgu dzieci), podczas gdy w tym samym czasie aktywność zawodowa ojców rośnie (do 95 proc.).

Według autorów raportu mimo pozytywnych zmian kobiety wciąż wykonują większość nieodpłatnej pracy opiekuńczej. W 2025 r. 78 proc. dni absencji na opiekę nad chorym dzieckiem wykorzystały matki, a udział ojców wzrósł o 1 punkt procentowy rok do roku.

W 2026 r. mijają trzy lata od wdrożenia w Polsce dyrektywy unijnej work-life balance dotyczącej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców.

Od 26 kwietnia 2023 r. w wyniku nowelizacji Kodeksu pracy łączny czas trwania urlopu rodzicielskiego został wydłużony do 41 tygodni – jeśli urodziło się lub rodzina przyjęła na wychowanie jedno dziecko, i do 43 tygodni – jeśli urodziło się lub rodzina przyjęła na wychowanie dwoje lub więcej dzieci jednocześnie.

Kluczową zmianą było jednak wprowadzenie dziewięciotygodniowej, nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego, przysługującej każdemu z rodziców indywidualnie. Tego prawa nie można przekazać drugiemu z rodziców. Jeśli uprawnienie to nie zostanie wykorzystane, przepada.

Rozwiązanie to miało na celu zwiększenie udziału ojców w opiece nad dziećmi i było jednym z głównych mechanizmów promowanych przez dyrektywę work-life balance. (PAP)

Karolina Kropiwiec (PAP)

kkr/ joz/