Choroba zwyrodnieniowa stawów jest najczęstszą postacią zapalenia stawów. Powoduje stan zapalny, sztywność, ograniczenie ruchomości i ból. Według Światowej Organizacji Zdrowia choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych dotyka ponad 365 milionów dorosłych na całym świecie i jest jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności.

„W przypadku wielu pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych istnieje obecnie realna luka w leczeniu” – powiedział dr Florian Nima Fleckenstein ze szpitala Charité - Universitätsmedizin w Berlinie (Niemcy). - „Metody zachowawcze, takie jak iniekcje dostawowe, nie przynoszą już wystarczającej ulgi, ale endoprotezoplastyka stawu nie jest opcją z przyczyn medycznych lub osobistych”.

Embolizacja tętnic kolanowych (GAE) to minimalnie inwazyjna metoda leczenia, ukierunkowana na nieprawidłowe naczynia krwionośne. Zablokowania (embolizacji) tych naczyń można dokonać za pomocą szybko wchłanialnych mikrosfer na bazie żelatyny.

W kolanie z chorobą zwyrodnieniową nieprawidłowe naczynia wokół stawu powodują stan zapalny oraz ból. Podczas superselektywnej embolizacji GAE radiolog interwencyjny wprowadza cienki cewnik bezpośrednio do każdego dotkniętego chorobą naczynia i wstrzykuje drobne cząsteczki, aby je zablokować, łagodząc stan zapalny i ból bez konieczności interwencji chirurgicznej.

Niemieccy naukowcy postawili hipotezę, że embolizacja GAE z wykorzystaniem szybko wchłanialnych mikrosfer na bazie żelatyny może łączyć korzystne właściwości tymczasowych środków embolicznych i trwałych mikrosfer, eliminując jednocześnie ich ograniczenia. Szybko wchłanialne mikrosfery na bazie żelatyny to skalibrowane pod względem rozmiaru, kuliste cząsteczki, które rozpuszczają się w ciągu kilku godzin.

„GAE to zupełnie nowy schemat leczenia, ukierunkowany na nieprawidłową hiperwaskularyzację wokół stawu, a tym samym moduluje patologiczne środowisko nerwowo-naczyniowe” – powiedział dr Fleckenstein. - „Zmniejszając zarówno stan zapalny, jak i ból, GAE z resorbowalnymi mikrosferami może być pierwszym zabiegiem, który zmienia przebieg choroby, spowalniając jej postęp”.

W prospektywnym badaniu jednoośrodkowym wzięło udział 114 kobiet i 80 mężczyzn z bólem kolana związanym z chorobą zwyrodnieniową stawów, którzy nie reagowali na co najmniej trzymiesięczne leczenie zachowawcze, obejmujące fizjoterapię, leki przeciwzapalne i iniekcje dostawowe. Mediana wieku 194 uczestników wynosiła 69 lat, a mediana wskaźnika masy ciała (BMI) 28,4.

Wszyscy uczestnicy przeszli zabieg GAE z użyciem resorbowalnych mikrosfer w okresie od lipca do listopada 2024 r. Czterdziestu pięciu uczestników (23 proc.) przeszło dwa zabiegi GAE z powodu obustronnej choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych, przy czym drugi zabieg GAE przeprowadzono w ciągu czterech tygodni od pierwszego zabiegu.

W sumie pacjenci przeszli 239 zabiegów GAE z użyciem resorbowalnych mikrosfer. Embolizacja została przeprowadzona pod kontrolą obrazową (fluoroskopową). Wszystkie zabiegi zakończyły się sukcesem technicznym, bez umiarkowanych lub ciężkich działań niepożądanych, a jedynie u 6,7 proc. uczestników grupy badanej wystąpiły łagodne, samoistnie ustępujące reakcje.

Wyniki analizowano na początku badania, po sześciu tygodniach oraz po trzech, sześciu i dwunastu miesiącach od zabiegu.

„W naszej kohorcie zaobserwowaliśmy znaczący spadek bólu i znaczący wzrost sprawności, w tym w zakresie sportu i rekreacji oraz codziennej aktywności” – zaznaczył dr Fleckenstein. - „Co najważniejsze, jakość życia znacząco wzrosła”.

Mediana bólu szybko spadła i stale się poprawiała. W Skali Oceny Numerycznej (miara intensywności bólu od 0 do 10) wyniki spadły z 7 na początku badania do 4 po sześciu tygodniach i do 3 po 6 i 12 miesiącach obserwacji. W Skali Wyników Urazów Kolana i Choroby Zwyrodnieniowej Stawów (Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score) mediana dziennej aktywności wzrosła z 53 do 71,5, a wyniki w sporcie i rekreacji wzrosły z 15 do 36. Objawy związane z chorobą zwyrodnieniową stawów uległy poprawie z 51 do 68, wyniki w zakresie bólu poprawiły się z 44 do 65 (gdzie 0 oznacza skrajny ból kolana, a 100 oznacza całkowity brak bólu), a jakość życia wzrosła z 19 do 40.

„Nasze badanie pokazuje, że GAE z wykorzystaniem szybko wchłanialnych mikrosfer na bazie żelatyny jest bezpieczną, małoinwazyjną terapią, która zapewnia znaczącą ulgę w bólu i poprawę funkcjonalną u uczestników z objawami choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych przez co najmniej 12 miesięcy” – powiedział dr Fleckenstein. - „Embolizując patologiczne naczynia, jesteśmy w stanie znormalizować strukturę naczyń – a tym samym strukturę neuronalną kolana”.

Dr Fleckenstein podkreślił, że badanie z udziałem prawie 200 pacjentów jest jak dotąd największym zbiorem dowodów na skuteczność GAE z wykorzystaniem szybko wchłanialnych mikrosfer.

„To pozwala nam mówić o bezpieczeństwie i skuteczności z prawdziwym przekonaniem” – powiedział. - „Dla odpowiedniego pacjenta może to oznaczać trwałą ulgę po jednym, małoinwazyjnym zabiegu – istotną nową alternatywę pomiędzy iniekcjami a endoprotezoplastyką stawu”.

Paweł Wernicki(PAP)

pmw/ zan/