We wtorek Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis ustawy o statusie sędziów TK, rozumiany w ten sposób, że wyznacza prezydentowi obowiązek odebrania ślubowania od osób wybranych przez Sejm na sędziów Trybunału jest niezgodny z konstytucją. W pozostałej części TK umorzył wniosek posłów PiS. - Niewątpliwie sformułowanie „wobec prezydenta” oznacza złożenie ślubowania „w obecności prezydenta”, rozumianej dosłownie i faktycznie - mówił Bartłomiej Sochański, wiceprezes TK i sprawozdawca rozpoznanej we wtorek sprawy. Wyrok zapadł w pięcioosobowym składzie pod przewodnictwem prezesa TK Bogdana Święczkowskiego. Zdanie odrębne złożył sędzia Rafał Wojciechowski oraz Jarosław Wyrembak.

Sędzia Wojciechowski, uzasadniając zdanie odrębne, stwierdził m.in., że posłowie PiS wnieśli o uznanie niekonstytucyjności art. 4. ust 1 ustawy o statusie sędziów TK „w zakresie, w jakim nakłada na Prezydenta RP obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm” na sędziego TK „w trybie i na zasadach”, o których wadliwości orzekł TK. Jego więc zdaniem kwestionują we wniosku nie tyle obowiązek prezydenta odebrania ślubowania abstracto, a „jedynie w sytuacji, gdy wybór sędziego TK nastąpił w trybie i na zasadach uznany przez TK za wadliwy”.

Do orzeczenia TK we wtorek wieczorem we wpisie na X odniósł się szef MS Waldemar Żurek. „Dziś zapadł kolejny niby-wyrok. Choć nawet ten niby-wyrok nie jest jednomyślny; on pęka od środka” - zauważył minister. Odnosząc się do zdań odrębnych sędziów Wojciechowskiego i Wyrembaka, szef MS podkreślił, że dwa zdania na pięć osób to „nie detal techniczny; to sygnał ostrzegawczy”.

„Trzeba zwrócić uwagę na rzecz paradoksalną: nawet beneficjenci chaosu prawnego wywołanego przez PiS, którzy nigdy skutecznie nie uzyskali prawa do orzekania jako sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, potrafili wykorzystać dany im, niezgodnie z prawem, głos do tego, by stanąć w obronie Konstytucji i zasad państwa prawa. Sprzeciwili się swoim politycznym mocodawcom, czego nie potrafi zrobić pełniący obowiązki prezesa TK Bogdan Święczkowski” - zaznaczył Żurka.

Jego zdaniem z faktu złożenia zdań odrębnych sędziów wynika, że TK „poszedł we wtorek w kierunku bardzo niebezpiecznym”. „W praktyce (TK - PAP) otworzył drogę do tego, żeby Prezydent mógł blokować objęcie urzędu przez osoby wybrane przez Sejm. Nie decyzją. Nie aktem prawnym. Nawet nie formalną odmową. Wystarczyłaby bezczynność” - ocenił szef MS.

„Jeżeli Konstytucja powierza Sejmowi wybór sędziów Trybunału, to nie można tylnymi drzwiami dopisywać Prezydentowi roli dodatkowego recenzenta tego wyboru. Prezydent nie jest drugą izbą Sejmu. Nie jest dodatkowym filtrem po decyzji parlamentu. Ma działać na podstawie i w granicach prawa. Bo dziś chodzi o ślubowanie sędziów TK. Jutro ten sam mechanizm można próbować przenieść na inne urzędy, organy i stanowiska w państwie. Wystarczy uznać, że jedna osoba może swoją biernością zatrzymać procedurę przewidzianą przez prawo” - podkreślił minister.

Według Żurka, w ten sposób buduje się „mechanizm jednoosobowej blokady państwa, a od takiej blokady do dyktatury jednej osoby jest już bardzo krótka droga”.

„I właśnie ten sam mechanizm próbuje się dziś zastosować wobec Krajowej Rady Sądownictwa. W swoim postanowieniu TK wezwał Sejm do powstrzymania się od wyboru członków KRS do czasu wydania ostatecznego orzeczenia. Problem polega na tym, że nawet w samym Trybunale pojawiły się poważne wątpliwości, czy istnieje jakakolwiek podstawa prawna do wydawania takich »zabezpieczeń« w postępowaniu abstrakcyjnym. W zdaniu odrębnym wprost wskazano, że Trybunał sam rozszerza swoje kompetencje, sięgając po przepisy kodeksu postępowania cywilnego w sposób, który nie wynika z Konstytucji ani ustawy o TK. Innymi słowy: organ, który powinien stać na straży legalizmu, sam zaczyna działać poza granicami przyznanych mu kompetencji” - zauważył Żurek.

Jak dodał, celem naprawy TK jest „skończenie z takim ustrojowym cyrkiem”. „TK ma służyć Konstytucji i obywatelom. Nie politycznym zleceniom. Bo jeśli dalej pójdziemy tą drogą, to zaraz dowiemy się z kolejnego niby-wyroku, że ziemia jest płaska, a Bogdan Święczkowski został dożywotnim prezesem TK” - skwitował.

Wcześniej we wtorek Żurek, poproszony przez PAP o komentarz do tej decyzji Trybunału, ocenił, że to „polityczna ustawka z udziałem dublerów”. „Czyli nie ma orzeczenia. To jakiś potworek wpisujący się w oczekiwanie tych, którzy zniszczyli instytucje TK opisana w Konstytucji” - dodał.

Orzeczenie TK to pokłosie wniosku złożonego przez posłów PiS, którzy zaskarżyli przepisy ustawy o statusie sędziów TK, mówiące o procedurze i zasadach wyboru sędziów tego Trybunału.

9 kwietnia podczas uroczystości w sejmowej Sali Kolumnowej czworo sędziów złożyło ślubowanie z formułą, że robią to „wobec prezydenta”; ślubowanie ponownie złożyło też dwoje sędziów TK, którzy już wcześniej zrobili to w obecności prezydenta. Następnie wszyscy przekazali pisemne roty ślubowań wobec prezydenta na biurze podawczym Kancelarii Prezydenta.

Dwoje sędziów, czyli Dariusz Szostek i Magdalena Bentkowska, tego samego dnia objęło urzędy w TK. Prezes Święczkowski powiedział, że cztery pozostałe osoby - Krystian Markiewicz, Maciej Taborowski, Marcin Dziurda i Anna Korwin-Piotrowska - nie objęły urzędów, bo wydarzenia w Sejmie z ich udziałem nie może uznać za ślubowanie „wobec prezydenta”. Krystian Markiewicz poinformował, że on i troje pozostałych sędziów, złożyli pismo do prezesa TK z wnioskiem o umożliwienie wykonywania im obowiązków służbowych.

W zeszłym tygodniu Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał decyzję o zabezpieczeniu, nakazującą Polsce zaprzestanie utrudnień w objęciu i wykonywaniu obowiązków sędziowskich przez sędziów TK wybranych w marcu br. oraz wyznaczył termin do 20 maja na przekazanie przez rząd polski informacji o sytuacji sędziów TK. Decyzja ta była pokłosiem wniosku czworga wybranych i niedopuszczonych do orzekania sędziów z 30 kwietnia br. złożonego w ETPCz. Sędziowie ci mają czas do 2 czerwca br. na złożenie pełnej skargi w europejskim trybunale.

Odnosząc się do postanowienia europejskiego trybunału, rzeczniczka TK Weronika Ścibor podkreślała, że „do kompetencji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie należy orzekanie w zakresie ustroju konstytucyjnych organów Rzeczypospolitej Polskiej ani wykonywanie zadań sądu pracy”.

Sędziowie, którzy wystosowali wniosek do ETPCz, złożyli w TK pisma w sprawie decyzji europejskiego trybunału. „Wszelkie orzeczenia, w których przy wyznaczaniu składu nie zostaną uwzględnieni wszyscy sędziowie TK, będą zatem w sposób oczywisty wadliwe” – ocenił jeden z tych sędziów Krystian Markiewicz.

W przyjętej jeszcze w marcu 2024 r. uchwale Sejm podkreślił, że „uwzględnienie w działalności organu władzy publicznej rozstrzygnięć TK wydanych z naruszeniem prawa może zostać uznane za naruszenie zasady legalizmu przez te organy”. Sejm uznał też m.in., że dwaj obecnie orzekający w TK - Jarosław Wyrembak i Justyn Piskorski - nie są sędziami Trybunału Konstytucyjnego. Od czasu podjęcia tamtej uchwały przez Sejm wyroki TK nie są publikowane w Dzienniku Ustaw.

Do Trybunału skierowany został ponadto jeszcze jeden wniosek: prezydenta Nawrockiego ws. sporu kompetencyjnego dotyczący ślubowania sędziów TK w Sejmie. We wniosku podkreślono m.in., że czynności dokonane w Sejmie „nie wywołały jakichkolwiek skutków prawnych w sferze objęcia urzędu sędziego TK”. Wniosek ten czeka na rozpoznanie przez TK. (PAP)

kl/ par/