Jak podkreślił kierownik Działu Badań Naukowych i Planowania Ochrony Przyrody TPN Marcin Bukowski, nowe dane pozwolą m.in. na „dokładne lokalizowanie ognisk gatunków inwazyjnych i ich punktowe usuwanie, monitorowanie zarastania polan oraz planowanie zabiegów ochrony czynnej, a także wczesne wykrywanie erozji szlaków, zanim powstaną poważne szkody”. System umożliwi także identyfikację martwych drzew w pobliżu szlaków oraz szybką ocenę skutków wiatrołomów i lawin.

Monitoring obejmie cały obszar Tatr – ponad 21 tys. hektarów – także tereny trudno dostępne, które dotąd były badane jedynie fragmentarycznie. Dane będą pozyskiwane m.in. z lotniczego skanowania laserowego (ALS), zobrazowań hiperspektralnych oraz danych satelitarnych, a następnie przetwarzane w modele 3D i mapy tematyczne.

Istotnym elementem projektu mają być analizy wieloczasowe. Nowe dane będą porównywane z archiwalnymi pomiarami, co – jak wskazał Bukowski – pozwoli „przejść od reakcji na skutki do wcześniejszego rozpoznawania procesów i planowania działań ochronnych w oparciu o długoterminowe trendy”. W efekcie powstanie cyfrowe archiwum zmian w Tatrach, wykorzystywane także w przyszłości wraz z rozwojem metod analizy danych.

Odnosząc się do tatrzańskich lasów Bukowski zaznaczył, że monitoring nie ma na celu „zwalczania” zjawisk takich jak zamieranie świerczyn, lecz ich lepsze zrozumienie. Jak wyjaśnił, w Tatrach procesy takie jak gradacje kornika czy wiatrołomy są elementem naturalnej dynamiki lasu, prowadzącym do odnowy drzewostanów. Dane teledetekcyjne pozwolą odróżnić procesy naturalne od tych wymagających interwencji, np. w przypadku historycznych monokultur świerkowych podatnych na zaburzenia.

System ma wspierać zarówno ochronę ścisłą – gdzie kluczowa jest obserwacja procesów przyrodniczych – jak i ochronę czynną, umożliwiając precyzyjne planowanie działań, np. przebudowy nieodpornych drzewostanów. Do największych zagrożeń dla tatrzańskich lasów należą dziś skutki zmian klimatycznych, presja turystyczna, gatunki obce oraz zaburzenia stosunków wodnych.

Bukowski podkreślił również, że wyniki projektu będą szeroko udostępniane. Dane mają trafiać do geoportali i aplikacji internetowych. – Zależy nam, by były to nie tylko surowe dane, ale zrozumiałe opracowania pokazujące, jak zmieniają się Tatry – wskazał Bukowski.

W ramach projektu park zakupił już w 2025 roku drona z systemem RTK (Real-Time Kinematic), a pozostały sprzęt informatyczny – w tym stacje robocze i systemy do przetwarzania danych przestrzennych – ma zostać dostarczony w drugim kwartale 2026 roku.

Przedsięwzięcie realizowane jest w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS). Inwestycja ma zwiększyć możliwości TPN w zakresie monitoringu środowiska, planowania ochrony przyrody oraz udostępniania danych naukowych i edukacyjnych. Łączna wartość projektu wynosi ponad 7 mln zł, z czego 6 mln zł pochodzi z dofinansowania Unii Europejskiej, a 1 mln zł stanowi współfinansowanie krajowe ze środków Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. (PAP)

szb/ mmu/