Według WEI w I połowie 2025 r. 77 proc. . wniosków pożyczkowych składanych do instytucji pozabankowych spotkało się z odmową, a 59 proc. wnioskodawców nie uzyskało finansowania w żadnej legalnie działającej firmie pożyczkowej. „W 2024 roku niemal 2,8 mln potrzeb pożyczkowych pozostało bez legalnego finansowania, mimo że popyt na pożyczki konsumenckie nie słabnie” - zauważył instytut.

Wyliczenia WEI wskazują, że niemal połowa osób, którym odmówiono pożyczki, aktywnie szuka alternatywnego finansowania, a w wielu przypadkach trafia do podmiotów działających poza prawem. Zdaniem autorów, główną przyczyną rozrostu szarej strefy mają być nadmierne regulacje prawne. „W szczególności sztywne limity kosztów pozaodsetkowych, obowiązek jednolitej oceny zdolności kredytowej oraz brak możliwości realnego różnicowania oferty pod kątem ryzyka klienta. W efekcie legalne instytucje pożyczkowe prowadzą coraz bardziej zachowawczą politykę kredytową, a udział nowych klientów spadł do zaledwie 8,5 proc.” - stwierdzili dodając, że wielkość udzielonego finansowania przez instytucje pożyczkowe wzrosła o 34 proc. na przestrzeni dwóch lat.

Według ekspertów instytutu zadłużenie gospodarstw domowych w relacji do PKB w Polsce jest relatywnie niskie; w I kwartale ub.r. wyniosło 22,5 proc. wobec 51,1 proc. w całej Unii Europejskiej. Zdaniem autorów raportu „dowodzi to, że problemem nie jest nadmierne zadłużenie Polaków, lecz niedostosowane do realiów gospodarczych ramy regulacyjne”. Wskazali też, że polskie gospodarstwa domowe oszczędzają niecałe 10 proc. wypracowanego dochodu, przy średniej unijnej na poziomie niecałych 15 proc.

Warsaw Enterprise Institute rekomenduje przegląd obowiązujących przepisów oraz rozważenie zmian, które umożliwią legalnym podmiotom większą elastyczność w ocenie ryzyka i kształtowaniu oferty. „Silny, legalny i konkurencyjny rynek pożyczkowy jest najlepszym narzędziem walki z szarą strefą. Tam, gdzie legalna oferta znika, natychmiast pojawia się nielegalna. Prognozujemy, że o ile przepisy dotyczące sektora pożyczkowego, takie jak np. limit kosztów pozaodsetkowych, nie zostaną urealnione, to obecny, sięgający niemal 80 proc. poziom odrzucanych wniosków jeszcze wzrośnie” - stwierdził, cytowany w raporcie, wiceprezes WEI Piotr Palutkiewicz.

Jak podano, estymacji rozmiaru szarej strefy dokonano w oparciu o dane dotyczące liczby odrzuconych wniosków przez instytucje pożyczkowe. Obserwacje pochodzą z okresu od 1 stycznia 2024 do 31 marca 2025. Dane pozyskane zostały od wszystkich firm pożyczkowych działających legalnie na polskim rynku, z wyłączeniem sektora BNPL (buy now, pay later, czyli płatności odroczonych - PAP).

Oszacowane prawdopodobieństwo skorzystania z szarej strefy oparte jest na badaniu, przeprowadzonym na przełomie lutego i marca 2025 r., na próbie 929 Polaków, którzy w ciągu ostatnich 12 miesięcy skorzystali z usług instytucji pożyczkowej.

Warsaw Enterprise Institute to think tank promujący idee wolności gospodarczej. (PAP)

jls/ malk/