Prof. Paweł Swianiewicz, który wziął udział w inauguracyjnym posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu Samorządowego, przedstawił trzy najważniejsze, jego zdaniem, obszary samorządowych finansów wymagające naprawy.  

Zdaniem eksperta pierwszą kwestią jest subwencja oświatowa.

„Zlikwidowanie pewnie byłoby marzeniem, ale zmniejszenie luki między tym, co samorządy muszą wydawać na utrzymanie szkół, i tym, co dostają w postaci subwencji oświatowej, to jest coś, co mogłoby radykalnie poprawić sytuację finansową wszystkich samorządów, zarówno dużych miast, jak małych gmin wiejskich. To jest taka egalitarna rzecz, która w zasadzie nie wymaga niczego poza tym, żeby znaleźć w budżecie więcej pieniędzy” – wskazał prof. Swianiewicz.

Drugim tematem jest „odwrócenie szkód, które w dochodach samorządowych poczyniły zmiany we wpływach z udziału w podatku dochodowym od osób fizycznych”. Ekspert zaznaczył jednak, że „nie chodzi tu o cofnięcie zmian w tym podatku, ale znalezienie jakiejś formy zadośćuczynienia samorządom”. 

Prof. Swianiewicz ocenił, że w tym zakresie rozważane są rozwiązania łatwiejsze, jak przyznanie samorządom udział w podatku zryczałtowanym, jak i trudniejsze w postaci podniesienia udziału samorządów w podatkach. Ekspert zwrócił jednak uwagę, że w tym drugim przypadku poprawiłaby się tylko sytuacja dużych miast.  

Trzecim elementem wymagającym naprawy jest, zdaniem prof. Swianiewicza, system wyrównawczy. Według niego jedną z jego licznych wad jest to, „że jest w ogóle ślepy na zróżnicowanie potrzeb wydatkowych, które w niektórych sytuacjach są specyficzne". Ekspert wskazał tu z jednej strony przykład gmin słabo zaludnionych, a z drugiej największych miast. 

Zdaniem profesora warto byłoby także powrócić do pomysłu subwencji ekologicznej zaproponowanej wiele lat temu przez Związek Gmin Wiejskich RP. „Nie jestem przywiązany do nazwy subwencja ekologiczna, ale jakiś sposób wsparcia dla małych gmin i gmin wyludniających się, wydaje się ważny” – powiedział prof. Swianiewicz. 

Na koniec ekspert wskazał na konieczność zmian, jak to określił, archaicznych podatków lokalnych, w tym zwłaszcza podatku od nieruchomości. Jego zdaniem w Polsce jest bardzo niski podatek od budynków mieszkalnych i warto byłoby rozważyć, czy tak małe obciążenia powinni płacić właściciele 20 albo 30 mieszkań. „Być może ten niski podatek powinien być ograniczony tylko do jednego mieszkania, w którym faktycznie dana osoba mieszka. Oczywiście jest pytanie jak to zrobić jak nie podbić cen najmu na rynku” – zastanawiał się ekspert. 

Jego zdaniem te kilka elementów w sumie złożyłyby się „na całkiem dużą zmianę systemu finansowania samorządów”. 

mp/